Kolonialisme en racisme – 't Scheldt

Kolonialisme en racisme

Kolonialisme en racisme

Civis Mundi (Burger van de Wereld) is een Nederlands tijdschrift over politiek, filosofie en cultuur. Het werd eind jaren zestig van vorige eeuw opgericht door jurist en publicist S.W. Couwenberg op verzoek van de voorzitter van het Oost-West Instituut. Tot 2011 verscheen vier maal per jaar een nummer op papier. Van dan af werd overgeschakeld naar het digitale. Enkel de jaarboeken kennen nog een gedrukte versie. Zo ook dat van 2016 dat een bundeling bevat van artikels over de relatie tussen kolonialisme en racisme. Onder de auteurs juristen, historici, filosofen en andere opiniemakers uit zowel Nederland als Vlaanderen.In Nederland en België, zo blijkt uit de bijdragen, is het koloniale verleden tegenwoordig een omstreden onderwerp dat samenhangt met de schuldvraag rond slavernij en onderdrukking. Cruciale vraag daarbij is wie het boetekleed moet aantrekken: de vroegere of de huidige generatie. In bijvoorbeeld Engeland en Frankrijk speelt deze controverse een veel mindere rol, is men eerder trots op dit koloniale verleden, hoewel het kolonialisme, de slavenhandel en het racisme er een grotere omvang hadden.Laten de medewerkers aan het jaarboek verschillende geluiden horen, algemeen kan toch gesteld worden dat zij het eens zijn over het feit dat vroeger met heel andere ogen naar het kolonialisme en de gevolgen ervan werd gekeken, dat naar hedendaagse maatstaven alle koloniale mogendheden een racistisch verleden meeslepen maar dat het verkeerd is het kolonialisme zonder meer als negatief te bezien. Bovendien mogen eigentijdse normen niet klakkeloos op dit verleden worden toegepast.Met een bijdrage van de Vlaamse filosoof Ludo Abicht is er in het jaarboek ook aandacht voor het Belgische koloniale verleden in Afrika. Indachtig de vermeende wandaden van koning Leopold II op de rubberplantages en ook de latere moord op Patrice Lumumba, stelt ook Abicht dat we ons koloniale verleden niet mogen ontkennen noch vergoelijken, maar dat we ook niet het morele recht hebben dit verleden met de maatstaven van onze huidige tijd en tijdsgeest te beoordelen. De vraag kan trouwens gesteld worden of, het Europese koloniale verleden in Afrika overschouwend, de Europese schaamte daarover Afrika ook maar op enigerlei wijze verder helpt.S.W. Couwenberg (red.) * Kolonialisme en racisme * Uitgeverij Aspekt * 163 p * 16,95 euro. ISBN 978 94 6153 969 4.

*
Lena
Dat haar grootmoeder zo goed als nooit sprak over haar relatief jong gestorven man, had kleindochter Monique Bronkhorst, als biologe afgestudeerd aan de universiteit in Wageningen, momenteel aan de slag als senior adviseur bij de Rijksdienst van Ondernemend Nederland, nieuwsgierig gemaakt. In die mate zelfs dat ze zelf op onderzoek was gegaan en alle nog in leven zijnde familieleden was gaan interviewen over haar grootvader. Hetgeen ze zo aan de weet kwam leek haar boeiend genoeg om neer te pennen in een boek en zo geschiedde. Een historische roman was geboren, gebaseerd op werkelijke personen en gebeurtenissen maar bevolkt met fictieve personages. Het boek werd recent uitgegeven door Paris Books onder de titel Lena. Het verhaal dat Bronkhorst vertelt – nu eens vanuit Lena’s perspectief dan vanuit dat van haar echtgenoot – is misschien weinig spectaculair maar het is prettig geschreven en boeit. Het voert de lezer(es) mee naar het stadje Edam in Noord-Holland van de jaren ’30 tot ’50 van vorige eeuw ‘toen er langs de gracht slechts een handvol auto’s geparkeerd stonden, een liter benzine 5 ct kostte en op aandringen van het Rooms Katholieke Kruisverbond kermissen verboden werden ‘wegens het overmatig drankgebruik’. We maken er kennis met Lena, de oudste dochter van een groenteboer, die droomt van een eigen gezin, een droom die veel rapper dan verwacht werkelijkheid zal worden. Ze raakt zwanger van haar grote liefde Henk, een ‘avontuurlijke aannemer in de wegen- en waterbouw’ die slechts met moeite overgehaald kan worden met haar te trouwen. De risico’s die hij beroepshalve neemt, niet altijd met succes trouwens, en de keuzes die hij maakt tijdens de oorlogsjaren 40 – 45 en die niet goed uitpakken daar hij wegens collaboratie wordt gevangengezet, stellen Lena’s liefde voor hem zwaar op de proef. Toch denkt ze er niet aan hem in de steek te laten. Als een sterke vrouw, intussen moeder van een rits kinderen, – standvastig en doorzettend -zal ze hem trouw blijven tot aan zijn vroegtijdige dood.
Lena is een liefdesverhaal dat zich afspeelt in een woelige tijd waarvan in het boek trouwens een knap beeld wordt opgehangen.
Monique Bronkhorst * Lena * Uitgeverij Paris Books * 320 p * 22,95 euro * ISBN 978 94 9217 935 7.
*
Jud Süss. Filmrecensies in bezet Nederland
Bij uitgeverij Aspekt verscheen recent een bijzonder boek van de eigenzinnige Nederlandse auteur Thomas Leeflang (1936), waarin hij de filmrecensies in het tussen 1940 en 1945 door de Duitsers bezette Nederland onder de loep neemt. Het werk kreeg – verwijzend naar de beruchte Duitse film – de titel Jud Süss mee daar Leeflang de nadruk wenste te leggen op de publicaties over antisemitische films in landelijke en nationaal-socialistische dagbladen. Die waren doorgaans meer dan Duitsvriendelijk, in sommige gevallen zelfs ronduit schandalig haatdragend. In het boek zijn een aantal van deze geschriften integraal terug te vinden.
Met wat er buiten in deze kranten aan filmkritieken in populaire geïllustreerde fami-lieweekbladen verscheen, was in feite niets mis. Van de recensenten die daar werk-ten verwachtte de bezetter ook geen goed onderbouwd oordeel over een film. Zij moesten er enkel op letten niet anti-Duits te schrijven. Deden ze dat wel eens dan dreigde een boete en/of zelfs een verschijningsverbod. Voor de Duitsers was het immers op de eerste plaats belangrijk dat het grote publiek massaal naar de bioscopen werd gelokt, omdat daar, naast de komische, romantische of spannende hoofdfilm ook een Duits journaal werd vertoond, vol nazi-propaganda.
Na de bevrijding voerden de schrijvers over de films, die allemaal, al dan niet met tegenzin, deel hadden uitgemaakt van het Persgilde van de Nederlandse Kultuurkamer, aan dat zij geen kant hadden opgekund. De na-oorlogse Commissie voor de Perszuivering volgde hun redenering en stelde dat zij zich ‘in meerderheid niet onvaderlandslievend hadden gedragen’. Aan het feit, dat alleen al door het plaatsen van een niet onsympathieke recensie, de Duitsers een dienst was bewezen, tilde de Zuiveringscommissie niet zwaar.
Minder mild was de Zuiveringscommissie voor filmcritici die in de landelijke en nationaal-socialistische bladen in gezwollen taal positief over producties als De eeuwige Jood of Jud Süss hadden geschreven. Zij werden per aangetekend schrijven schriftelijk berispt. Een enkeling, die het tijdens de bezetting al te bont had gemaakt met schaamteloze aanvallen op de joden, waardoor hij zelfs de NSB-leiders had geschoffeerd ( zoals Ernst C.H. Locht van De Waag en De Misthoorn), was al tijdens de oorlog gestraft en door Mussert zelf uit de NSB en het Persgilde van de Nederlandse Kultuurkamer gezet.
Thomas Leeflang * Jud Süss * Uitgeverij Aspekt * 104 p * 14,95 euro * ISBN 978 94 6153 881 9.
Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *