KIJKEN EN ZIEN – 't Scheldt

KIJKEN EN ZIEN

De Nederlandse schilder, dichter en beeldhouwer Willem Hussem (1900 – 1974) wist het ook al: ‘wanneer je kijkt, zie je nog niet, wanneer je ziet, grijpt het je aan’. 

Kijken is immers niet hetzelfde als zien. Met kijken kun je mensen en dingen onderscheiden: je kijkt vanaf een afstand om dichterbij te halen, om er meer van te weten. Je leert het van anderen die je een manier van waarnemen voorhouden waar de dingen betekenis krijgen wat leidt tot waarheden die het leven vorm geven.
Zien is iets anders. Wanneer je ziet is er geen afstand tussen ziener en het geziene. Het is gebaseerd op eigen gewaarwording waarmee wijsheid wordt verworven,  waaruit kunst wordt geboren en ontdekkingen en uitvindingen voortspruiten.
Over Kijken en Zien schreef de Nederlandse filosoof, andragoog en theoloog Piet Winkelaar (1938) recent een boek, dat werd uitgegeven bij Aspekt. Of het, ondanks de vrij grote toegankelijkheid, weggelegd is voor een groot publiek, betwijfel ik. Geïnteresseerden in de materie zullen er zeker hun gading in vinden.
Volgens Winkelaar vraagt het leven meestal er-om niet alleen te kijken maar ook open te staan voor zien. Met kijken alleen immers valt de we-reld niet te ontdekken. Vaak schept dat zelfs een hemel die het zicht op de wereld verduistert. Maar kijken is vereist om een menselijk leven te leiden en in een samenleving te kunnen functioneren. Waarheden zijn nodig om iets van wijsheid kenbaar te maken. De mensheid is gebaat met beide, met kijken en met zien, met waarheid en wijsheid.
De boeiendste delen van het boek (maar dat is natuurlijk zeer persoonlijk) zijn die waar de auteur het historisch kader schetst van het ‘zien’ met ondermeer aandacht voor de Indische, Chinese- en Egyptische wijsgeren, de Hellenistische wereld, de Romeinen en het Christendom, het ont-dekken van de wereld…
Zo spraken bijvoorbeeld de verre voorouders uit Egypte en India al over de sluier van de moeder Isis of Maya, die het leven baarde en een kind leerde kijken, woorden en gebruiken aanreikte die het binnenleiden in de wereld, hem hielp ontdekken en vorm geven. Om te kunnen ‘zien’ moest echter de sluier worden opgelicht en dat kon alleen het kind zelf. Doorheen of achter de woorden en de aangeleerde gewoonten moest het de wereld ervaren en ontdekken, wat nieuwe mogelijkheden creëerde op het gebied van kunst, politiek en wetenschap.
Piet Winkelaar * Kijken en Zien * Uitg. Aspekt * 285 p * 18,95 euro * ISBN 978 94 6153 754 6.
*
DIT IS MIJN HOF
‘Mijn belangrijkste boek tot nu’, zo noemt de Vlaamse onderzoeksjournalist en schrijver Chris de Stoop (1958) zijn nieuwste werk dat midden september door De Bezige Bij werd uitgegeven. Dit is mijn hof, zo heet het en het bevat een emotioneel pleidooi voor een leefbaar platteland in de 21 ste eeuw. Volgens De Stoop kan dat er komen wanneer milieubeweging en landbouwers de handen in elkaar slaan. Bij de uitbreiding van de Antwerpse haven op de Linkerscheldeoever heeft Natuurpunt echter zijn ziel verkocht  aan de haven in ruil voor wat kunstmatig aangelegde natuur. De boeren verliezen er have en goed tegen met nattevinger werk berekende onteigeningsvergoedingen. Een regelrechte ramp.
Chris de Stoop, opgegroeid op een landbouwbedrijf in de Waaslandse polders, verwierf bekendheid door zijn boek Ze zijn zo lief, mijnheer over de internationale vrouwenhandel. In 2000 verscheen een ander opmerkelijk boek van de man (De Bres) waarin hij zijn ervaringen neerschreef over de ontreddering en de teloorgang van de gemeenschappen in de door de Antwerpse havenuitbreiding bedreigde polderdorpen.
In Dit is mijn hof vinden we dezelfde problematiek terug, nu toegespitst op de polderboeren. Maar sinds De Bres is wel één en ander gewijzigd: de milieubewegingen, die oorspronkelijk een positie hadden ingenomen tegen de havenuitbreiding, veranderden het geweer van schouder toen milieucompensaties ter sprake kwamen. Ze stapten in het financieel-economische discours dat nieuwe natuur meer voordelen biedt dan landbouwgrond.
Door met de haven samen te werken kunnen we de natuur veel offensiever uitbreiden’, was hun argument om het verliezende kamp van de boeren de rug toe te keren. Drie medewerkers van Natuurpunt staan momenteel op de payroll van de Antwerpse haven… In Dit is mijn hof keert De Stoop terug naar de ouderlijke boerderij die hij, jong zijnde, heeft verlaten om journalist en schrijver te worden en die nu van de ene op de andere dag is leeg komen te staan (zijn broer die na de dood van hun vader samen met moeder het landbouwbedrijf runde, pleegde zelfmoord , moeder moest licht dementerend opgenomen worden in een zorgcentrum in St. Niklaas).
Chris is nu officieel landbouwer in bijberoep. Terwijl hij de boerderij bestiert kijkt hij naar het veranderende, intussen al fel geschonden en geradbraakte landschap om zich heen en mijmert hij, niet zonder nostalgie, over het boerenleven dat het land maakte tot wat het was, duizend jaar lang.
Nu moeten, omwille van milieucompensaties voor de havenuitbreiding, polders onder water worden gezet en moet het oude boerenland wijken voor nieuwe, kunstmatig aangelegde natuurgebieden.
Eeuwenoude hoeves worden door grote machines met de grond gelijk gemaakt…
Dit is mijn hof kan makkelijk afgedaan worden als een ietwat kleffe streekroman, vol heimwee naar vervlogen, betere tijden. Voor wie oog wil hebben voor de drama’s die zich momenteel afspelen in de Wase polders is het boek nochtans zo veel meer. Ik denk niet dat alle groenen het tof gaan vinden…
Zelf beschouwt De Stoop Dit is mijn hof ook als een groot, maar (te) laat sorry ten overstaan van zijn moeder en broer die hij, opgeslorpt door zijn eigen werk, zo vele jaren ‘in de steek liet’.
Chris de Stoop * Dit is mijn hof * Uitgeverij De Bezige Bij * 240 p * 19,90 euro * ISBN 978 90 2349 321 1.
Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *