Heet van de Naald Bob – 't Scheldt

Heet van de Naald Bob

ACTUEELIn ons laatste nummer (1136) brachten wij het bericht van het overlijden van mevrouw Nanda van der Zee, echtgenote van prof. dr. Bob Smalhout. En tevens een verslag van de rouwdienst.Onderstaand artikel verscheen in De Telegraaf van 12 april 2014.*Prof. Dr. Bob SmalhoutHet ergste kon niet worden voorkomenVier jaar geleden heb ik op deze plaats in een column getiteld ’Eindelijk thuis…’ verslag gedaan van de ziekte en het overlijden van mijn eerste echtgenote, de begaafde musicienne Mieki. Ik was zestig jaar met haar gehuwd geweest en we hadden ons bestaan en carrière geheel op eigen kracht tot bloei gebracht. We hadden samen jaren van grote armoede overwonnen, en dat schiep een zeer sterke band. Totdat de ziekte van Alzheimer toesloeg en haar herinneringen grotendeels vernietigde.Het was in die tijd (± 2005 dat Nanda van der Zee, een jonge en begaafde historica, schrijfster en dichteres zich aanmeldde om een biografie van mij te schrijven. Ik kon niet naar haar toe komen, want ik moest voor de steeds meer hulpbehoevende Mieki zorgen. Ik kon dus nauwelijks de deur uit. Nanda kwam in een huisje op mijn terrein wonen. Ze zag direct de problemen en ze deed er wat aan. Ze ging boodschappen doen, koken en Mieki gezelschap houden als ik voor werk de deur uit moest. Ook had zij een groot talent voor intermenselijke communicatie. Door verhalen voor te lezen, gedichten te reciteren en liedjes te zingen wist zij de angstaanjagende hersenschimmen van de zieke Mieki op afstand te houden.Gedichten
Die bijzondere zorg resulteerde in een verzameling gedichten. Nanda ging daarbij uit van de verwarrende gedachtewereld van de alzheimerpatiënt. In de ’Alzheimer cyclus 2008-2009’ geeft de dichteres een ontroerende beschrijving hoe een alzheimerpatiënt zijn eigen ziekte ervaart. Na het overlijden van Mieki is Nanda op mijn voorstel gebleven. Ze had geen eigen huis meer en ik was troosteloos alleen. Vier jaar geleden zijn wij getrouwd. Het werden enkele gelukkige jaren. We werkten en studeerden samen, we lazen boeken en gedichten en discussieerden over de EU-politiek. Het leek alsof Nanda, zelfs op donkere dagen, de zon mee in huis nam.Op de late avond van Valentijnsdag, vrijdag 14 februari jl. sloeg het noodlot toe. Nanda maakte een lelijke val en brak haar linkerbovenarm inclusief een aantal ribben. In mijn vroegere ziekenhuis het Universitair Medisch Centrum van Utrecht werd ze uitstekend behandeld. Maar twaalf dagen later kreeg ze een maagperforatie en een ernstige buikvliesontsteking. Ze onderging een drietal operaties, maar opeens leek al haar weerstand verdwenen te zijn. Ze kreeg een plastic beademingsbuis in haar luchtweg en moest toen beademd worden, want haar longen deden het niet meer goed. Toen volgde de nierdialyse en geleidelijk vielen alle vitale organen uit. Dat is in de geneeskunde een vreeswekkende complicatie genaamd ’multi-organ failure’. De uitkomst is meestal slecht. Lever, nieren, longen, hart, ingewanden, maag enz. houden er geleidelijk mee op. De patiënt wordt dan ten slotte nog met behulp van een indrukwekkende verzameling apparaten en medicamenten in leven gehouden.Communicatie
Het meest frustrerende was dat communicatie met de zieke niet meer mogelijk was, omdat ze kunstmatig in coma werd gehouden. De artsen en verpleegkundigen van de intensive care vochten met alles wat ze hadden voor het leven van de doodzieke dichteres en historica. Slechts éénmaal werd de toediening van de bewustzijn onderdrukkende middelen verminderd en begon zij te reageren. Ik riep voorzichtig haar naam: „Nan, Nanny, hier ben ik, jouw Bob. Kun je mij horen? Kun je mij zien? Heel langzaam opende ze haar ogen, die zoekend heen en weer dwaalden. Toen focuste ze op mijn gezicht en haar blik kreeg een intensiteit die onbeschrijfelijk was.Eén enkel ogenblik keek ze mij stralend aan met een gouden glimlach, rondom de beademingsbuis. Toen was het over. Maar die blik staat voor altijd als een kostbaar moment in mijn hart gegrift. Op maandag 24 maart om 20.47 uur was er geen hartactie op de monitoren meer te zien. Toen doofde het licht in mijn bestaan voor de tweede maal.Bij het doorlezen van haar grote literaire nalatenschap blijkt nu pas hoe enorm kwetsbaar Nanda als mens was geweest. Dat is af te lezen uit haar honderden gedichten die geschreven zijn in een prachtig poëtisch Nederlands. Ze getuigen van een voortdurend besef tekortgeschoten te zijn. Dat is ten onrechte, want ze heeft een groot oeuvre nagelaten. Haar beroemdste boek heet: ’Om erger te voorkomen’. (1e druk 1997, ISBN13-978-90-5811.564.4) uitgeverij Aspekt, Soesterberg. Dit boek geeft antwoord op de al meer dan zestig jaar oude vraag hoe het komt dat tijdens de Tweede Wereldoorlog zoveel Nederlandse Joden zijn vermoord (± 70 à 80%). In andere landen was dat veel minder (België ± 35%, Italië ± 20%, Frankrijk ± 22%, Noorwegen ± 50% en Denemarken slechts 1,6%).Na een jarenlange studie was de conclusie van de historica Nanda van der Zee, dat met de vlucht van onze toenmalige koningin Wilhelmina, op de derde oorlogsdag in 1940 toen onze onderbewapende soldaten nog vochten tegen het militair superieure leger van Duitsland, in wezen het lot van de Nederlandse Joden was bezegeld.
Koning Wilhelmina heeft niets ondernomen om haar Joodse onderdanen te steunen, te helpen of te redden. Haar vlucht naar Londen, tezamen met een groot aantal ministers, was degelijk voorbereid. Dat gaf Adolf Hitler de grote kans om hier een Duits nazi-bestuur in te voeren, onder leiding van de oorlogsmisdadiger SeyssInquart. In Denemarken daarentegen vluchtte koning Christiaan X niet. Hij deed een Jodenster op zijn tuniek en reed als protest daarmee op een wit paard door Kopenhagen. Hij redde bijna alle Deense Joden. Tijdens de oorlog heeft koningin Wilhelmina niets wezenlijks voor de Joden gedaan. En ook ná de oorlog niet.MededogenNanda’s boek veroorzaakte een groot rumoer onder de Nederlandse historici, die immers belang hadden bij een goede relatie met ons Koningshuis. In de historische pers werd Nanda van der Zee door haar vakbroeders dan ook tot de grond toe afgebrand. ’Niet wetenschappelijk genoeg, onvoldoende voorstudie gedaan, te weinig gelezen van andere historici, te emotioneel, niet koel en wetenschappelijk, bron-technische flaters, enz.’, waren de vernietigende oordelen.Maar aan het boek ’Om erger te voorkomen’ liggen wel zes volle researchjaren ten grondslag met een bibliografie van 200 titels en een lijst van meer van 600 referenties. Uit haar tekst klinkt naast de historisch documentatie de diepe verontwaardiging en het smartelijke mededogen door over zoveel menselijke ellende. Koele wetenschappers houden daar niet van, en dat hebben ze de schrijfster even laten weten. Hun kwaadaardige negatieve reacties hebben haar diep in de ziel getroffen. Het was een van de oorzaken van een zekere mensenschuwheid en depressie waar ze ernstig onder geleden heeft.Alleen thuis, zonder andere mensen erbij, voelde ze zich beschermd en veilig. Eind december 2010, toen er medisch nog niets aan de hand was, vond ik een klein gedicht op mijn bureau. Een cadeautje. De titel luidtOns GrafIk wil voor altijd bij je zijn Juist in de eeuwigheid Ik wil niet angstig zijn of laf Ik maak het leven heus wel af Op zoek naar alles wat mij leidt Naar jou, die mij het beste gaf Bij wien ik groot mag zijn en klein Begraaf me in jouw grafOp zaterdag 29 maart jl., een stralende voorjaarsmorgen en de 4de verjaardag van ons huwelijk, werd deze wens vervuld. Maar het licht is uit mijn huis verdwenen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *