Het geheugen van Rusland – 't Scheldt

Het geheugen van Rusland

Een geschiedenis

Rusland en Oekraïne zijn al maanden niet uit de actualiteit weg te branden. Sinds de pro-Europese staatsgreep van februari 2014 in Kiev haast onmid-dellijk gevolgd door de aanhechting van de Krim bij Rusland en de gewapende opstand van pro-Russische rebellen in het Oosten van het land, leven de twee landen op voet van oorlog met mekaar. Minstens 5 000 mensen verloren er al het leven bij. Omdat het conflict ook de Europese veiligheid bedreigt – de Baltische staten, waar eveneens een niet onaanzienlijk aantal etnische Russen wonen, vrezen eveneens opnieuw slachtoffer te worden van de expansiedrang van Moskou – doen de Duitse Bondskanselier Merkel en de Franse president Hollande er al het mogelijke aan om met de Russische president Poetin tot een vergelijk te komen. Het zijn moeilijke gesprekken (onderhandelingen) die van Merkel en Hollande ongetwijfeld een goed besef vragen van de rol van de geschiedenis in Rusland omdat die er anders is dan bij ons. Zonder dat besef zijn zinnige gesprekken met Poetin immers onmogelijk. Over die rol van de geschiedenis in Rusland verscheen zopas bij Acco een leerrijk boek van dr. Wim Coudenys, docent Russische ge-schiedenis en cultuur aan de KU Leuven, waarin hij een analyse maakt van de manier waarop de traditionele geschiedenis van Rusland tot stand is gekomen. ‘Het geheugen van Rusland. Een geschiedenis’ brengt dan ook geen traditioneel overzicht van de Russische geschiedenis met namen en jaartallen maar wil wel inzicht bieden in de gelaagde complexiteit van de Russische geschiedschrijving: met andere woorden ‘een geschiedenis van de geschiedenis’. Enkel aan het eind van het boek vinden we een kort overzicht van de feiten terug, zoals die ook in traditionele handboeken opgenomen zijn. Een kritische omgang met de geschiedenis vergt nu eenmaal voldoende feitenkennis, of althans een vertrouwdheid met de canon (de consensus er over) die ook nu nog in Rusland zonder problemen overeind blijft en zelfs in belangrijke mate het heden lijkt te bepalen. Zo is het voor Poetin bijvoorbeeld de normaalste zaak van de wereld historische argumenten of in elk geval een bepaalde interpretatie van de geschiedenis te gebruiken om zijn beleid vorm te geven.In zijn boek beschrijft Coudenys een aantal pijlers van die canon en het ontstaan ervan. De mantra van de Russische geschiedenis is ongetwijfeld dat Rusland anders is en dat de Russische geschiedenis helemaal anders verlopen is dan die in het Westen. De idee dat Russen niet als Westerlingen zijn wordt dan ook zowel in Rusland als het Westen graag gecultiveerd. Dat daarbij vooroordelen als feiten worden voorgesteld om het proces van Rusland te kunnen maken, wordt, vreemd genoeg, amper door de Russen tegengesproken… Als voorbeeld moge aangehaald worden dat in het Westen een autocratie als vreemd wordt beschouwd terwijl het in Moskou de evidentie zelf lijkt (bij autocratie denken wij vlug aan een gevaarlijke dictator, de Russen beschouwen zo iemand als hun leider…).Steeds weer opduikend in de canon is voorts de permanente dreiging die voor Moskou uitgaat van het Westen, een dreiging die door historische feiten onderbouwd wordt: de Poolse en Zweedse invasie in de 16de en 17de eeuw, Napoleon in de 19de eeuw, de twee wereldoorlogen. En nu is er dus Oekraïne, zovele jaren Russisch en met een niet onaanzienlijke Russische bevolking…Coudenys velt in Het geheugen van Rusland geen oordeel. Hem zul je dus niet horen zeggen dat de Russische visie verkeerd is, wel, en met nadruk, dat die visie bestaat en dat zij (nog steeds) een beleidsvormende rol speelt.Voor wie de actuele gebeurtenissen in de regio in hun context wil plaatsen is Het geheugen van Rusland. Een geschiedenis een aan te bevelen boek. Gemakkelijk is het echter niet en ook de schrijfwijze van Russische namen die Coudenys hanteert vergt, zeker in het begin, de nodige aandacht.Wim Coudenys * Het geheugen van Rusland. Een geschiedenis * Uitgeverij Acco * 316 p * 34 euro * ISBN 978 90 3349 806 0.

Katelijne*
Alle besproken boeken zijn verkrijgbaar bij De Wase Boekhandel,
Grote Markt, Sint-Niklaas
Tel.: 03 776 01 68

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *