Het boek van mijn levens – 't Scheldt

Het boek van mijn levens

Eerlijkheid gebiedt mij te zeggen tot ik tot voor kort de Amerikaanse, maar in Sarajevo (Bosnië) in 1964 geboren schrijver, essayist en criticus Aleksander Hemon niet kende. Nochtans dateren zijn eerste werken van eind vorige – begin deze eeuw en werden enkele ervan ook hier in Nederlandse vertaling gepubliceerd.Het boek van mijn levens, een recente uitgave van Karaat, was dan ook mijn eerste kennismaking met deze man. En wat voor één: verslonden heb ik het boek, soms met een lach op mijn gezicht, andere passages met (echte) tranen in de ogen. Heel wat zinnen heb ik ook twee, zelfs drie keer herlezen omdat ze tot reflectie over het verwoorde dwongen. Moet ik hier nog aan toevoegen dat ik dit werk aan iedereen kan aanbevelen.

Daar het bovendien het eerste non-fictie boek van Hemon is waarin hij zijn memoires verwerkte, zal het u ook onmiddellijk vertrouwd maken met hem, al worden de conventies en verwachtingen van de autobiografie getart.Het is einde maart 1967 wanneer Hemon zijn verhaal begint. We bevinden ons in Sarajevo, toen nog een klein lieflijk stadje in het Joegoslavië van Tito. De driejarige Aleksandar is alleen thuis met zijn hoogzwangere moeder. Zijn vader is in Leningrad (USSR) waar hij een ingenieurs-diploma elektrotechniek wil behalen. Wanneer het zusje geboren is en plots alle aandacht opeist, beseft de kleine Aleksandar dat de liefde van zijn moeder voortaan zal moeten gedeeld worden. Eenzaam en ten einde raad wegens het tweede plan waarop hij is terechtgekomen probeert hij zijn zusje te wurgen. Maar net op tijd dringt het tot hem door waarmee hij bezig is…De rest van Aleksandar‘s jeugd verloopt vrij zorgeloos. Hij tast graag de limieten af, proeft aan Amerikaanse muziek, slechte poëzie en iets betere journalistiek. Begin de jaren negentig treedt er echter een grote verandering op: Slovenië en Kroatië scheuren zich af van het vroegere Joegoslavië. Ook Bosnië (waarvan Sarajevo deel uitmaakt) wil onafhankelijkheid.Figuren als Milosevic (Serviër) en Karadzic (Bosniër) opteren echter voor een aanhechting bij Servië. In het voorjaar van 1992 breekt de burgeroorlog uit: Sarajevo wordt een belegerde stad. Aleksandar bevindt zich op dat ogenblik al in Chicago: door het United States Information Agency was hij uitgenodigd om een maand lang de VS te bezoeken. Hij zal er blijven. Voor goed. Ook zijn ouders en zijn zus slagen erin net op tijd, en met de hond, Sarajevo te verlaten. Zij vestigen zich in Canada. Vanop afstand volgt Aleksandar met hartverscheurende belangstelling de gebeurtenissen in zijn geboorteland. Het heimwee naar de stad van zijn jeugd is soms groot maar Chicago wil hij toch niet meer verlaten en daar heeft hij twintig goede redenen voor.Het laatste hoofdstuk van het boek (Het aquarium) handelt over de dood van het jongste (amper negen maand oud in juli 2010) dochtertje Isabel van Aleksandar en zijn (tweede) vrouw Teri. Het is het meest ontroerende deel van het boek, meesterlijk geschreven, hartverscheurend. Het leverde de auteur trouwens de National Magazine Award for Essay and Criticism 2012 op. Het boek van mijn levens is een aanklacht tegen menselijke brutalieit, een ode aan twee verschillende steden, een doorleefd relaas over familiebanden. Als lezer(es) laat het je verbouwereerd achter met misschien wel een veranderde kijk op de wereld.Aleksandar Hemon (vert. van Charles Bors en Mauro Veen) * Het boek van mijn levens * Uitgeverij Karaat * 261 p * 21,95 euro * ISBN 978 90 7977 019 9.***Het ABC van Gaston DurnezMet voorop Sinterklaas zijn de eindejaarsfeesten weer in het verschiet. Traditiegetrouw horen daar geschenkjes bij en dit jaar zorgde de (ondertussen 87 jaar jonge) Vlaamse schrijver Gaston Durnez (1928) voor een schoontje: Het ABC van Gaston Durnez, uitgegeven door Abimo. ABC-boeken zijn zo oud als het alfabet zelve. Durnez voegde er echter een moderne en speelse toets aan toe. In zijn boek hoort bij elke letter immers een dier – echt of gefantaseerd – dat gestalte wordt gegeven in een korter of langer gedichtje waarin uiteraard de humor niet ontbreekt. Ook een fiets duikt in de tekstjes op,om zomaar van de ene naar de andere letter te fietsen. En in een toemaatje leren we dat een hond en kat best kunnen samenleven in een regenvat…Zijn de versjes op zich al zeer de moeite, ze ‘krijgen’ nog een extra dimensie door de ‘sprankelende’ tekeningen van het Jacques Maes (1984) en Lise Braekers (1987). Hun visuele speelsheid, met een enorm gevoel voor kleur en compositie, lijkt geen grenzen te kennen.Durnez schreef zijn ABC-versjesvoor kinderen en gelijkgestelden’ en, inderdaad, ook volwassenen zullen door de rijkdom aan taalspel, rijm en ritme, fantasie en kolder verrast worden. En natuurlijk ook door de heerlijke tekeningen vanhet duo Jacques en Lise. Gaston Durnez en Jacques en Lise * Het ABC van Gaston Durnez * Uitgeverij Abimo * 60 p * €14,50 * ISBN 978 94 6234 408 2.
*
De bolhoed van mijn vader
Bij uitgeverij Polis verscheen zopas het tweede deel van wat ik gemakkelijkheidshalve de ietwat geromantiseerde autobiografie van ex-journalist en schrijver Gaston Durnez (1928) zou willen noemen. In De bolhoed van mijn vader keert de auteur nog eens terug naar de jaren ’30 en ’40 van vorige eeuw, de tijd waarover hij eerder (in 2008) al vertelde in zijn boek Vroeger waren we veel jonger. Opnieuw blikt hij, vanuit het gezichtspunt van het kind en de tiener die hij toen was, terug op zijn eigen, destijds kleine wereld en ontdekt er sporen van de man die hij veel later is geworden.
De verhalen over zijn herinneringen spelen zich grotendeels af in het west-Brabantse ‘Assche’ – nu Asse –  naar waar de ouders Durnez in 1931  waren verhuisd vanuit het aan de Frans-Vlaamse grens gelegen Wervik. Weelde kende het arbeidersgezin dat elf kinderen zou krijgen van wie er vier als kleuters overleden, niet. Het behoorde tot wat Hubert van Herreweghen later het voetvolk zou noemen dat leefde op het toen nog vrij ongerepte Brabantse platteland, in de schaduw van het grote Brussel. In tegenstelling tot veel van zijn leeftijdgenootjes die na de lagere school direct moesten gaan werken, lukte het Gaston wel, dankzij opstelprijskampen, in contact te komen met een privéhandelsschool in Brussel (Koekelberg) waar hij ondermeer stenodactylografie leerde. Toen zijn broers in de oorlogsjaren ’40 – ’44 onderdoken om niet naar Duitsland te worden gezonden, werd hij broodwinner en ging als 15-jarige in Brussel aan de slag als typist. Na de oorlog werd hij als 17-jarige opgenomen en opgeleid in de redactie van De Nieuwe Standaard.
De herinneringen die Durnez in De bolhoed van mijn vader ophaalt zijn zeer uiteenlopend. Zo ver-wijst de titel van het boek naar de bolhoed die zijn vader placht te dragen wanneer zij Meter Mie in Laken (‘zij was de buurvrouw van de koning’) een zeldzaam bezoekje brachten. Pas later zouden zij te  weten komen dat Meter Mie tijdens WOII een belangrijke rol speelde in de verzetsgroep Zéro, meteen de reden  waarom de auteur zo getrouw mogelijk haar levensverhaal wilde neerschrijven. Een andere belangrijke plaats in het boek werd ingeruimd voor tante Finne die niet ver van Gaston‘s ouders woonde en bij wie hij een groot deel van zijn kinderjaren doorbracht.
Andere verhalen gaan over schijnbaar onbenullige dingen – de kruimels van het dagelijkse leven – waar achter echter vaak grote drama’s schuilen. In het ontrafelen daarvan toont Durnez zich een meester hoewel ik bij lezing er vaak aan twijfelde of er in deze tijd nog wel een groot publiek te vin-den is voor dit soort heimat-literatuur met figuren (niet alleen mensen, ook honden, katten, duiven… worden ten tonele gevoerd) die zo kunnen weggelopen zijn uit de boeken van Ernest Claes of Felix Timmermans. Oudere lezers(essen) zullen er natuurlijk makkelijk hun wilde jaren in herkennen en misschien vollopen met nostalgie maar of ook de jeugd nog begeesterd raakt door die toestanden van ver voor hunnen tijd is een andere kwestie. Nochtans schrijft Durnez, zonder sentiment of gemoraliseer en verwoordt hij treffend zijn honger naar kennis en geestelijke verdieping. Boeiender – waarschijnlijk ook voor de jongeren- zijn de laatste hoofdstukken van het boek die zich grotendeels afspelen in Brussel dat Gaston Durnez in de jaren veertig leert kennen. Hier maken we ondermeer kennis met Paul Otlet, de geleerde zoon uit een gefortuneerde Brusselse ondernemers-familie die fortuin maakte aan de Vlaamse kust (Westende). Bezeten door de wetenschappelijke bibliografie en de vredesgedachte ontwierp Paul een classificatiesysteem met miljoenen steekkaar-ten waarop boeken en tijdschriftartikelen volgens hun inhoud beschreven waren met overval verwij-zingen naar elkaar. In 1934 formuleerde hij bovendien een toekomstbeeld van een werkkamer waar-in geen enkel boek meer op tafel zou liggen, nog alleen een scherm en een telefoon zouden staan. De e-mailberichten van tegenwoordig voorspelde hij nog niet, maar de kern van zoekmachines als Google schemerde al door in zijn geschriften…
Het laatste hoofdstuk van het boek is praktisch integraal gewijd aan de dichter en cursiefjes-schrijver avant la lettre van Het Laatste Nieuws, Johan de Maeght (1876-1938). Hij zou het grote voorbeeld worden voor later meer roem vergarende auteurs als Louis-Paul Boon, Jos Ghysen en… Gaston Durnez.
Gaston Durnez * De bolhoed van mijn vader * Uitgeverij Polis * 204 p * 19,50 euro * ISBN 978 94 6310 019 9.
Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *