De waarheidszoekster Henriette Boas – 't Scheldt

De waarheidszoekster Henriette Boas

In Vlaanderen zullen weinigen haar naam kennen. In Nederland echter was ze jarenlang een begrip en liet ze na haar dood, voor-al in de lezersrubrieken van de kranten, een niet op te vullen leemte na. We hebben het over Henriette Boas (1911-2001), in hart en ziel een Amsterdamse, die zich haar hele leven in dienst stelde van de ‘Joodse zaak’ wat zich onder meer uitte in honderden ingezonden brieven die zij als ‘externe’ waakhond meerdere keren per week naar de redacties van dagbladen en tijdschriften stuurde. Haar nalatenschap, na haar overlijden aangetroffen in haar bescheiden rijtjeshuis in Badhoevedorp, bevindt zich momenteel in het depot van de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek: zo’n

20 000 boeken, meer dan 25 dozen krantenknipsels en héél veel correspondentie, telexen, volgeschreven blocnotes en andere notities.
Vooral uit dit materiaal duikelde historica Pauline Micheels de broodnodige informatie op voor het schrijven van een biografie over deze vrouw, die recent onder de titel De waarheidszoekster Henriette Boas bij uitgeverij Boom verscheen. in 1938 cum laude gepromoveerd in de klassieke letteren, slaagt Henriette Boas er niet in een voltijdse baan als docente te bemachtigen. Mensen met invloed kent ze genoeg maar omdat ze hen regelmatig tegen de haren in strijkt, lijkt niemand haar te kunnen of willen helpen. Haar karakter – eigenzinnig maar tegelijk ook onzeker, altijd op zoek naar de waarheid achter de dingen, wars van de waan van de dag – zit haar lelijk in de weg. Is het uit die frustratie dat ze eerder het alleen-zijn opzoekt en naar de pen grijpt om haar kritiek te spuien? Geen enkele onjuistheid of overhaaste conclusie van collega’s-journalisten, politici, diplomaten… ontgaat haar en zet ze prompt recht met een brief… wat haar niet altijd in dank wordt afgenomen.
Een enkeling, die geen correspondentie van haar meer wil ontvangen, raadt haar zelfs aan tijdig een psychiater te raadplegen…Tijdens de Tweede Wereldoorlog vertoeft Henriette Boas in Londen van waar ze in 1947 afreist naar Israël maar, hoewel dit land haar hele leven haar onvoorwaardelijke (maar niet kritiekloze) steun zal blijven genieten, kan ze er zelf niet aarden en keert ze terug naar haar geboorteland Nederland. In de jaren zestig en zeventig is ze een opgemerkte stem in de controverses die losbarsten rond Friedrich Weinreb (veroordeeld wegens collaboratie met de Duitsers, oplichting en verraad van Joodse lotgenoten) en Pieter Menten (een kunsthandelaar met een zeer omstreden oorlogsverleden), veroorzaakt ze ophef omdat ze niet langer wil horen van ‘dat Joodse slachtofferschap’, haar kritiek op de mythevorming rond Anne Frank (‘niet meer dan een van die Joodse kinderen die omgekomen zijn’) en de ‘verering’ voor het oorlogsdagboek Het verstoorde leven van Etty Hillesum (‘ongezonde belangstelling voor ten onrechte gepubliceerde herinneringen’).
Over het leven van Henriette Boas werd in 1998 ook een documentaire gedraaid waarin ze nog zelf aan het woord komt . De film werd echter pas in 2004 – jaren na haar dood dus – voltooid (‘Ik lees de krant met een schaar’). Naar aanleiding daarvan verwierf ze in de Nederlandse pers de titel ‘van een ongebonden intellectueel die op onverschrokken wijze voortdurend opkwam voor wat zij zag als de waarheid’. Zo ook heeft Pauline Micheels haar neergezet in haar boek De waarheidszoekster. Puik werk.
Pauline Micheels * De waarheidszoekster * Henriette Boas * Uitgeverij Boom * 287 p * 22,50 euro * ISBN 978 94 6105 699 3.
*
Alles houdt op te bestaan
Donker, boeiend en uitzonderlijk goed geschreven. Het zijn omschrijvingen die zeer toepasselijk zijn op de jongste roman van de Amerkaanse schrijfster Elizabeth Brundage die recent onder de titel Alles houdt op te bestaan in een Nederlandse vertaling door Lucie Schaap en Maaike Bijnsdorp verscheen bij Hollands Diep-Am-sterdam. Met zijn 478 bladzijden lijkt deze literaire thriller nogal lang maar vervelend wordt hij nooit – integendeel. Langzaam maar zeker immers ontrafelt de auteur het doen en laten, in heden en verleden, van de protagonisten. Als decor dient een kleine plattelandsgemeenschap, met haar eigen geheimen en een gewezen, wat vervallen dierenboerderij, ooit beheerd door de familie Hale en waarvan de nieuwe eigenaars – de familie Clare – geen vermoeden hebben van wat er zich ooit heeft afgespeeld. We schrijven 23 februari 1979, een winterse avond. Met zijn driejarig dochtertje Franny in de armen klopt hoogleraar George Clare aan bij de buren. Bij thuiskomst van zijn werk heeft hij, zegt hij, het levenloze lichaam van zijn vrouw ge-vonden in de slaapkamer: er stak een bijl in haar hoofd. Zijn dochtertje zat in de hal – hoeveel uren al? – niet in staat te zeggen wat er was gebeurd. De plaatselijke sheriff bijt zich vast in de zaak. Wat heeft zich in het huis afgespeeld en vooral welke geheimen hadden de Clares voor elkaar? En welke rol speelden de drie gebroeders Hale – zonen van de vorige eigenaars – in de hele zaak? George Clare is voor de politieman de eerste verdachte, maar harde bewijzen zijn er niet….
Op subtiele wijze laat Brundage steeds meer doorschemeren over de gekwelde geschiedenis van de vorige bewoners van het huis, het problematische huwelijk van de Clares, hun relaties met vrienden en buren. Maar, pas meer dan twintig jaar na de noodlottige gebeurtenis in de winter van 1979 zal alles duidelijk worden… Fans van politiefeuilletons zullen bij het lezen van Alles houdt op te bestaan ongetwijfeld kritiek hebben op de eerder amateuristische manier waarop het onderzoek naar de moord op mevr. Clare wordt gevoerd – wordt normaal gezien de plaats delict niet ongelooflijk grondig doorzocht naar mogelijke aanwijzingen? – maar wees gerust: de onheilspellende, beklemmende zelfs betoverende sfeer die Brundage weet op te roepen volstaat ruimschoots om dit hiaat te doen vergeten en van het boek een literaire thriller te maken in de beste zin van het woord.
Elizabeth Brundage * Alles houdt op te bestaan * Uitgeverij Hollands Diep * 478 p * 19,99 euro *  ISBN 978 90 4883 010 7.
Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *