De terugtocht: Nederland en de dekolonisatie van Indonesië – 't Scheldt

De terugtocht: Nederland en de dekolonisatie van Indonesië

Twee dagen na de Japanse capitulatie op 15 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid uit van Indonesië, tot dan – en dat reeds meer dan 350 jaar – een kolonie van Nederland. Voor onze noorderburen kwam deze actie als een totale verrassing. Pas vijf turbulente en bloedige jaren later zouden zij definitief afscheid nemen van hun wingewest in de Oost.Het gedwongen loslaten van de kolonie en vooral de acties die aan de aanvaarding ervan vooraf gingen, zadelden Nederland op met een trauma dat nog steeds niet helemaal is verwerkt. Haast unaniem werd de nadruk gelegd op de koppigheid waarmee de Nederlandse overheid de Indonesische revolutionairen had bestreden en de wreedheden die daarmee tijdens de zgn. politionele acties van het Nederlandse leger waren gepaard gegaan.Nederland had zich kortom gedragen als een slechte verliezer die pas onder internationale druk zijn kolonie had willen opgeven. Ook historici werkten mee aan deze mythevorming die dan ook al vlug als de waarheid werd aangezien.Einde jaren tachtig van vorige eeuw stak echter plots een revisionist zijn hoofd boven het maai-veld. Het ging om de historicus J.J.P. De Jong, Azië-deskundige bij het ministerie van Buitenlandse Zaken die met zijn boek Diplomatie of strijd (1988) over de beginjaren van de dekolonisatie, betoogde dat de mythe niet klopte en dat Nederland het nog zo slecht niet had gedaan. Meer dan twintig jaar later zou hij dit nog eens krachtig herhalen in het werk Avondschot (2011) dat de slotjaren van de dekolonisatie van Nederlands-Indië behandelde.Zopas verscheen van de man een nieuw boek De terugtocht waarin hij de vondsten uit zijn twee vorige studies nog eens netjes op een rij zet. Zo komt hij tot een compacte synthese waarin door de wirwar van gebeurtenissen de rode draden scherper en duidelijker worden. De conclusie die hij uiteindelijk formuleert is dat de Nederlandse regering al snel besefte dat tegenover de furor van de Indonesische Revolutie alleen dekolonisatie restte maar dat krachtige achterbannen zowel aan de kant van de revolutionairen als die van Nederland dit streven voortdurend frustreerden.Dwars tegen alle oppositie bleef men echter zoeken naar een oplossing die, aldus De Jong, uiteindelijk niet door een internationaal ingrijpen werd afgedwongen maar volledig op conto van Nederland is te schrijven. Dat het leger daarbij een onmisbare rol speelde staat buiten kijf.De terugtocht is een fascinerend werk, helder geschreven al kan het gebruik van vele exotische termen op het eerste gezicht wel wat problemen opleveren. Uitgebreide verklarende lijsten achterin het boek helpen de lezer(es) echter een flink eind vooruit.J.J.P. De Jong * De terugtocht * Uitg. Boom * 394 p * 24,50 euro * ISBN 978 90 8953 466 8.***De Moslimbroederschap en de Utopie van Islamisten

‘Fundamentalisten, islamisten en jihadisten voortdurend stigmatiseren en veroordelen levert weinig goeds op. Meer heil verwacht ik van hen te doorgronden’.
Deze woorden zijn van Leen Den Besten (1946), een Nederlandse theoloog, godsdienstfilosoof en schrijver die daartoe een poging ondernam in zijn nieuwe werk De Moslimbroederschap en de Utopie van Islamisten, uitgegeven door Aspekt.
Op een ogenblik dat de islam – ‘een religie, geen ideologie’ – bij velen in het Westen in een negatief daglicht staat door het optreden van de politieke islam is het boek welgekomen om een en ander te begrijpen. Dat heeft niets te maken met sympathie koesteren voor de beoefenaars ervan, laat staat begrip hebben voor of goedpraten van wat ze meermalen aan gruwelijks in naam van hun geloof hebben gedaan en nog (bijna dagelijks) doen. ‘Wat je verafschuwt kun je pas bestrij-den als je het doorgrondt’, aldus de auteur. En gelijk heeft hij natuurlijk.
De politieke islam is, zo lezen we in het boek, een vrij recent verschijnsel. De belichaming ervan wordt gevormd door de in 1928 in Egypte opgerichte Moslimbroederschap, de eerste meest succesvolle moderne politiek-religieuze beweging in de wereld, meteen ook de moeder van het moslimfundamentalisme. Vrij snel kreeg deze broederschap in heel veel landen vertakkingen die na verloop van tijd los kwamen te staan van de originele organisatie. De meeste van deze sociale en politieke organisaties hielden (houden) zich verre van jihadisme en terrorisme. Sommige echter, zoals Hamas, Ga-ma’a al-Islamiyya, Al-Qaida en IS, schuwden (schuwen) terreurdaden niet om angst teweeg te brengen, wraak te nemen, te intimideren of een doelgroep anderszins te beïnvloeden. Ze geloofden (geloven) met geweld een nieuwe wereld zoals die hen voor ogen stond (staat) te kunnen scheppen: waar de middeleeuwers Utopia nog in een andere wereld situeerden, lag (ligt) voor hen Utopia in de nabije toekomst en dit ondanks het feit dat er, volgens Den Besten, geen omstandigheden zijn waaronder het te verwezenlijken is.
Op dit ogenblik bestaan in vrijwel alle Europese landen door de Moslimbroederschap geïnspireerde groepen en instituties. Over het algemeen keuren ze de gewelddadige boodschap die wordt uitgedragen door hun Arabische en Noord-Afrikaanse collega’s af maar duidelijk over hun signatuur en daarmee over hun belangen en bedoelingen zijn ze niet altijd.
Die onduidelijkheid houdt een risico in voor de democratische rechtsorde die wij kennen op het moment dat ze gaan deelnemen aan de politieke besluitvorming. Hun streven om de islam leidend te laten zijn in alle aspecten van het leven van moslims en naar een grotere rol van de islam in het Westen houdt tevens het gevaar in voor een onverdraagzaam isolationisme en polarisatie.
De vele vragen die het bestaan van de Moslimbroederschap en aanverwante groepen oproept worden door Den Besten behandeld in het laat-ste hoofdstuk van het boek.
Beginnen doet hij met het kader te schetsen waarin hij de broederschap plaatst in de context waarin ze ontstond, wat hem de gelegenheid biedt (zij het in kort bestek) de geschiedenis te schetsen van de islam, van Mohammed tot op de dag van vandaag.
Een specialist eigen, doorweeft Den Besten zijn teksten met termen die aan de moslimwereld zijn ontleend en die niet altijd zo duidelijk zijn voor ons westerlingen. Ook de diverse groepen, partijen en bewegingen die in de loop van het verhaal de revue passeren zijn soms moeilijk te duiden. De verklarende woordenlijst die achter in het werk is opgenomen is dan ook een welgekome, zelfs noodzakelijke hulpbron. De lijst is bovendien zo uitgebreid en goed gestoffeerd dat hij als afzonderlijk, zeer interessant, boek zou kunnen fungeren.
Leen Den Besten * De Moslimbroederschap en de Utopie van Islamisten * Uitg. Aspekt * 377 p * 29,95 euro * ISBN 978 94 6153 767 6.
Katelijne ***

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *