De schreeuw van de adelaar – 't Scheldt

De schreeuw van de adelaar

De schreeuw van de adelaar is een op ware feiten berustende roman over de ondergang van het koloniaal imperium Nederlands-Indië. Hij speelt zich af in de periode tussen de capitulatie van Japan en de eenzijdige proclamatie van de Republiek Indonesië (RI) in 1945 en de onafhankelijkheid van het land in 1949. De schrijver van het boek is Jan Tomasowa (1943) die op Java werd geboren maar in Nederland opgroeide en een wel erg avontuurlijk leven leidde.Het verhaal wordt (in de ik-vorm) verteld door de (fictieve) Molukse student Dominggus Radja Da Costa Makakea Poeta die, najaar 1945, samen met een groepje revolutionaire jongeren in Jakarta de nationalistische verzetsleiders Sukarno en Hatta ontvoert en hen dwingt de Republiek Indonesië te proclameren.

Kolonisator sinds honderden jaren Nederland ziet dat echter zo niet en tussen het inmiddels in Indië teruggekeerde Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) onder bevel van generaal Simon Hendrik Spoor, en de revolutionairen ontbrandt een bloedige strijd. De twee oorlogen die Spoor voert tegen de honderdduizenden Indonesiërs die zich, onder de leiding van opperbevelhebber Sudirman, gewapenderhand inzetten voor de RI, zijn de geschiedenis ingegaan als ‘de politionele acties’. Jaren na de gebeurtenissen zullen zij nog de Nederlandse politiek beroeren.In het KNIL dient als officier ook Martin, de oudste broer van Dominggus , die in Indonesië tegenover zowel Dominggus als hun jongste broer Paulus, zal komen te staan daar beiden de wapens hebben opgenomen tegen Nederland; Dominggus als republikeins guerrillastrijder en Paulus als commandant van de Verenigde Strijdkrachten van Scholieren en Studenten. Andere (fictieve) figuren die ook een belangrijke rol spelen in het boek zijn nog Mochtar, een vriend van Dominggus die tijdens WOII in Nederland als ondergronds verzetsstrijder vocht tegen de Duitse bezetter maar nu de wapens heeft opgenomen tegen het Hollands bewind, en Surabaya Sue, een Amerikaanse journaliste met wie Dominggus een relatie zal aanknopen. Wanneer commando’s van het Nederlandse Korps Speciale troepen het bevel krijgen om opperbevelhebber Siderman, met duizenden guerrilla’s begonnen aan zijn lange mars door Java, te liquideren nemen de gebeurtenissen een tragische wending. Dominggus en zijn beide broers zullen er uiteindelijk het slachtoffer van worden. Zoals de protagonisten in het boek een mix zijn van fictieve en echte personen (Sukarno, Spoor, Siderman hebben echt bestaan) zijn ook de gebeurtenissen dat. De verweving zorgt voor boeiende lectuur, roept soms ook vragen op. Riep Spoor inderdaad zeer in het geheim islamieten en communisten ter hulp om de verzetsstrijders te bevechten?Jan Tomasowa * De schreeuw van de adelaar * Uitgeverij Aspekt * 237 p * 18,95 euro * ISBN 978 94 6338 029 4.
*
Een charismatisch defect
Toen in 2014 de Nederlandse Eva Kelder (1980) met haar eerste roman Het leek stiller dan het was naar buiten kwam, was zowat iedereen het er over eens: een nieuw literair talent was geboren. Recent presenteerde de schrijfster haar tweede boek Een charismatisch defect. Een honderd procent bevestiging van de verwachtingen die haar eersteling schiep, is het niet geworden. Natuurlijk is haar taalgebruik ook nu weer schitterend maar de verhaallijn is nogal dunnetjes uitgevallen, zeker in het (te) lange en soms nogal warrige eerste van de drie delen waaruit het boek bestaat. Pas na bladzijde 146 begint de psychologische roman weer op volle toeren te draaien, wordt hij boeiender en ook meeslepender. Wachten is het in elk geval op een derde ‘kindje’ dat de definitieve doorbraak moet bevestigen. We kijken er naar uit.
Amsterdam, einde jaren zestig van vorige eeuw. Anneke, afkomstig uit een burgerlijk, oer-Hollands gezin, ontmoet er Blake Chesterfield, een charismatische Amerikaan die de revolutie predikt en geweld niet schuwt. Samen met haar sticht hij een commune waarin de klassieke ingrediënten (seks, drank en drugs!) niet ontbreken. Wanneer hij samen met zijn intussen vergaarde schare volgelingen, een aanslag beraamt op het ‘gezicht van het kapitalisme’ wordt April, intussen zwanger van de steeds verder van haar verwijderde Blake, voor een morele keuze gesteld: welk kwaad moet bestreden worden, dat vanbinnen of dat vanbuiten?
Het tweede deel speelt zich veertig jaar later af. April (Anneke), intussen moeder van een zoon Fedja die veel karaktertrekken heeft van zijn vader Blake, loopt toevallig in een warenhuis een oude bekende uit de commune tegen het lijf. Het pantser dat ze had opgeworpen tegen het verleden wordt doorbroken, ongewenste herinneringen komen naar boven. Een depressie, dat is waarin April wegzinkt in het derde deel. Een mens, geconfronteerd met de illusie van vrijheid, het nastreven van idealen en het verleden, is een kwetsbaar ding, zo zal ze ondervinden.
Eva Kelder * Een charismatisch defect * Uitgeverij Meulenhoff * 254 p * 18,99 euro * ISBN 978 90 2909 114 5.
*
Najaarshof
‘Een schrijnende aanvulling op de bestaande aanklachten in verband met seksueel misbruik in de katholieke kerk’, dat belooft de tekst op de achterflap van de recent bij Aspekt verschenen roman Najaarshof van de Nederlands-Limburgse auteur Rob Molin (1947). Indien die ‘aanvulling’ de vraag betreft of iemand wel ooit kan genezen van een trauma uit zijn (haar) jeugd, ben ik het volledig eens met die tekst. De feiten zelf immers – het seksueel misbruik in de katholieke kerk – vervullen in het boek slechts een bijrol. De rol van hoofdpersoon in de roman wordt waargenomen door de letterkundige Robert Mocenigo wiens leven lang verweven is geweest met twee dichters, een van gereformeerde huize en een met katholieke roots. Wanneer hij werkt aan een biografie van hen komt onvermijdelijk het aan seksueel misbruik van minderjari-gen schuldig gedrag van de katholieke broeder ter sprake en ook het feit dat Mocenigo één van zijn slachtoffers was. De biografie verwordt tot een autobiografie…
Na het (vrij warrige) eerste deel van het boek volgt het tweede deel waarin we Mocenigo terug vinden in Gambia, op zoek naar de liefde in een poging een oplossing te vinden voor het trauma van de broederschool uit zijn jeugd. Door te trachten hen naar de kroon te steken, zowel op het vlak van schrijf- als liefdesavonturen, wil hij zich losmaken van zijn helden van toen. Is het door de vele uitweidingen, ik weet het niet, maar Najaarshof heeft me niet kunnen overtuigen. Nochtans bevat het boek fragmentarisch zinnen die toch even tot nadenken stemmen. Een voorbeeldje. Na de vaststelling dat de katholiek op latere leeftijd nergens terecht kan om in het reine te komen met zichzelf maakt Mocenigo zich de volgende bedenking: ‘Zijn van huis uit protestantse collega ‘s is zulk lijden vreemd. Ze trapten al op jonge leeftijd ouderlingen in de sloot en masturbeerden stiekem tijdens de preek van de dominee. Hun daden hebben ze breed uitgemeten in bestsellers die katholieken verzuimd hebben te schrijven. Hoe jammer voor de literatuur en voor mijn getergde roomse poëet die van zijn hart een moordkuil had gemaakt’.
Rob Molin * Najaarshof * Uitgeverij Aspekt * 280 p * 19,95 euro * ISBN 978 94 6338 056 0.

Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *