Alejandro Zambra – 't Scheldt

Alejandro Zambra

Met amper zes jaar op de teller is Karaat, gevestigd in Amsterdam, nog een zeer jonge uitgeverij te noemen. Toch wist zij zich al aardig te profileren bij het Nederlandstalige lezerspubliek met de publicatie van zowel jong en fris literair werk als onbekende moderne klassiekers. Een voorbeeld hiervan kregen jullie hier, op deze bladzijden, al met o.a. de experimentele en komische novelle De geschiedenis van mijn tanden van het enfant terrible van de Mexicaanse letteren Valeria Luiselli.Ditmaal wil ik jullie aandacht vestigen op de in 1975 in Santiago (Chili) geboren schrijver Alejandro Zambra, algemeen beschouwd als een van de belangrijkste Latijns-Amerikaanse auteurs van dit moment. In het fonds van Karaat vinden we niet minder dan zes titels van hem terug, stuk voor stuk literaire meesterwerkjes die bulken van originaliteit en waarvan telkenmale weer een dwingende kracht uitgaat.Vijf van deze zes boeken wil ik even van naderbij bekijken, in chronologische orde, dit wil zeggen in de volgorde dat de Nederlandse vertaling van de oorspronkelijk in het Spaans geschreven werken door Karaat op de markt werden gebracht.Van het eerste boek in de reeks met de titel Bonsai citeer ik graag de  zin waarmee Zambra dit werk over de post-Pinochet-generatie (Augusto Pinochet, geboren in 1915 en gestorven in 2006, regeerde dictatoriaal over Chili van 1973 tot 1990) begint: ‘Aan het eind sterft zij en blijft hij eenzaam achter, al was hij eigenlijk al jaren voor haar dood, voor Emilia’s dood, eenzaam. Laten we aannemen dat zij Emilia heet of heette en dat hij Julio heet, heette en altijd zal heten. Julio en Emilia. Aan het eind sterft Emilia. En Julio sterft niet. De rest is literatuur’.

Uit hetgeen volgt leren we dat Julio en Emilia elkaar ontmoetten tijdens hun studie. De liefde bloeit op en verbrokkelt, beetje bij beetje, totdat de relatie over is. Bijgesnoeid als een bonsai maar op schitterende wijze beschrijft Zambra de levens van de twee protagonisten, zonder opsmuk, zonder heroïek, zonder romantiek. Een boekje dat na het omslaan van de laatste bladzijde, vraagt om herlezen te worden.Het verborgen leven van bomen is de tweede titel in de rij; honderd bladzijden literatuur van de bovenste plank die de lezer(es) bij wijze van spreken dwingen in één teug gelezen te worden. Het verhaal beslaat dan ook maar één nacht, de nacht dat Julian, een jonge literatuurdocent en aspirant-schrijver, merkt dat zijn vriendin Veronica, maar niet terugkeert van haar tekencursus. Onderwijl past hij als stiefvader op haar dochtertje Daniela die hij zoet houdt met een paar zelf verzonnen verhalen over Het verborgen leven van bomen. Met het verstrijken van de uren wordt Julian nerveuzer en begint hij te fantaseren: stapje voor stapje gaat hij terug in de tijd en loopt hij vooruit op zijn – en Daniela’s – leven zonder Veronica… Noch hij, noch de lezer(es) weet precies wat er gebeurt, gebeurd is of zal gebeuren…Met het derde boek Manieren om naar huis terug te keren, maakte Zambra alle hooggeplaatste verwachtingen inzake zijn schrijverschap waar. De roman gaat over het trauma van de Latijns-Amerikaanse generatie geboren in de jaren zeventig van vorige eeuw, de jaren met hun grotesk zwart-wit-verhaal van dictators en onderdrukten. Wisselend komen een jongetje van negen – hilarisch, ontroe-rend – en een jonge schrijver – liefdevol, berustend – aan het woord. Zij geven verschillende versies van het verhaal om er tenslotte achter te komen dat niets is wat het lijkt, dat niemand onschuldig is, en dat het terugroepen van een verdwenen generatie niet simpelweg gaat door je af te zetten tegen je ouders, maar dat je daarvoor ook je eigen falen genadeloos hoort bloot te leggen.Het meest gewaagde boek van de vijf is ongetwijfeld het vierde Begrijpend lezen. De roman (?) is namelijk opgebouwd als een meerkeuzetoets waarbij de lezer(es) uitgenodigd wordt negentig vragen te beantwoorden die soms absurd, soms scherp en af en toe niet te beantwoorden zijn, maar telkens wel tot nadenken stemmen. De lezer(es) krijgt dus als het ware zelf invloed op de betekenis van het woord en op de aard van het vertellen. Het resultaat is een bijwijlen grappig, maar altijd politiek gela-den boek over familiebanden, liefde in tijden van een dictatuur en een schoolsysteem waarin de jeugd eerder getraind wordt dan opgeleid. Begrijpend lezen vraagt uiteraard wat inspanning maar kan ook plezier opleveren.‘Mijn vader was een computer en mijn moeder was een schrijfmachine’, staat er in de eerste pagina’s van het laatste boek in de rij Mijn documenten dat te lezen is als een roman maar ook als elf korte verhalen die samen uit de digitale archiefmap van de schrijver komen. Nochtans wordt de illusie van losse verhalen uit één leven al snel doorbroken daar het verhalen van iedereen lijken te zijn, op zijn minst verhalen van jongvolwassenen die net als Zambra in een land leven dat zich nog altijd met één been in het verleden ophoudt, in dit geval een verleden waar eens Pinochet aan de macht was. Ironie, humor, melancholie, lyriek en woede wisselen mekaar af in dit boek waarin de schrijver ook enkele onderwerpen aan bod laat komen waar hij voorheen over zweeg.Alejandro Zambra * Bonsai * Uitgeverij Karaat * 91 p * 17,95 euro * ISBN 978 90 7977 024 3.Alejandro Zambra * Het verborgen leven van bomen * Uitgeverij Karaat * 107 p * 16,95 euro. ISBN 978 90 7977 023 6.Alejandro Zambra * Manieren om naar huis terug te keren * Uitgeverij Karaat * 196 p * 18,90 euro * ISBN 978 90 7977 007 6.Alejandro Zambra * Begrijpend lezen * Uitgeverij Karaat * 106 p * 17,95 euro * ISBN 978 90 7977 028 1.Alejandro Zambra * Mijn documenten * Uitgeverij Karaat * 256 p * 19,90 euro * ISBN 978 90 7977 018 2.Katelijne***

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *