988 Ephi – 't Scheldt

988 Ephi

‘De tekening is letterlijk en figuurlijk treffend, pijnlijk komisch en wrang: zij brengt tegelijkertijd een traan en een lach teweeg. De combinatie van de vredige pose van de jongen met de wrede aanslag op zijn lichaam blijft in je hoofd hangen’. 

Als je het oordeel van de Inktspotprijs-jury leest, zonder de winnende cartoon te hebben gezien, heb je nog geen idee waarover de spotprent gaat. Dinsdag won tekenaar Peter van Straaten deze voor politieke tekenaars prestigieuze prijs. De beschrijving is bewust omzichtig en omslachtig terwijl de tekening van Van Straaten zelf niets aan de verbeelding overlaat.
Ik zal proberen de ‘wrede aanslag’ wel met eigen woorden te omschrijven. De ‘vredige pose van de jongen’ is die van een geknielde en voorovergebogen (vermoedelijke) misdienaar. Hij heeft zijn handen ineengevouwen en terwijl hij bidt, steekt een gigantisch kruis uit zijn anus. Het is duidelijk dat het hier om een prent gaat die de schandelijke pedofiele aanrandingen binnen de katholieke kerk moet verbeelden.
Je kunt natuurlijk opmerken dat de spotprent grof, wreed en vulgair is. Maar dat mag en bovendien zijn de excessen binnen die kerk eveneens grof, vulgair en uiterst wreed. Hoewel de wreedheid waarmee slachtoffers van pedopriesters te maken hebben gehad niet per se in een spotprent overgedaan moet worden.
Die winnende tekening is dus in de eerste plaats pijnlijk en kwetsend voor al die slachtoffers. Daarom bracht het bij mij, anders dan de jury vermoedt, geen traan en lach tegelijk. Wel verbijstering over zijn eendimensionale structuur: de tekening laat niets aan de verbeelding over. Die appelleert niet aan een diepere reflectie, werpt geen vragen op en mist iedere vorm van subtiliteit. Zij verbeeldt vooral de gemakzucht van een tekenaar die zich in goedkope symboliek verliest en geen zin heeft zijn lezer tot verdere inspanningen te dwingen.
Dan is er nog een detail dat me dwars zit: het penetrerende kruis is niet zomaar een kruis maar een kruis met Christus eraan. Die Jezus staat dus op het punt zich in het darmkanaal van de misdienaar te boren. Hier zoekt de tekenaar zijn grenzen. Ook dat mag. Maar het wringt. Pak die pedopriesters, de kerk, maar laat die onwetende Christus erbuiten, was mijn spontane reactie.
Oké, het residu uit mijn vorige leven als (ongeschonden) misdienaar speelt me misschien parten. Maar ik kan me ook voorstellen dat dit detail nogal pijnlijk overkomt voor al die gelovigen die de pedofiliezaken in hun kerk met afschuw en kracht veroordelen. Toch heb ik niemand hierover horen protesteren en dit is wellicht het teken dat in onze verdraagzame samenleving de verlichting haar werk allang heeft gedaan.
Probeer eens, Peter, een soortgelijke tekening te maken over andere religies. Dan dreig je de rest van je leven tussen een paar klerenkasten te moeten doorbrengen. Of door tien agenten van je bed te worden gelicht en voor haatzaaien naar een politiecel te worden afgevoerd. Voor de rest: proficiat!
***
Onze dank aan Sylvain Ephimenco en de krant Trouw voor hun toelating tot overname van deze column.

Dit is de bekroonde spotprent van Peter van Straaten

inkspot

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *