983 Hfd – 't Scheldt

983 Hfd

We gaan het hebben over ‘The Theory of Moral Sentiments, een boek van Adam Smith uit 1759, dat helaas nooit in het Nederlands uitgegeven werd. Vertaal het maar als ‘de theorie van de ethische gevoelens’. Adam Smith staat bekend als de grondlegger van de liberale theorie van de vrije markt. Een onzichtbare hand zorgt ervoor dat het met de economie (meestal) goed gaat als iedereen (een beetje) aan het eigen profijt denkt. Toch moet een mens geen egoïst zijn, integendeel, mensen hebben van nature gevoelens van sympathie voor elkander. En ze zijn ook erg begaan met de vraag of de anderen hen sympathiek vinden.

Smith zegt het niet uitdrukkelijk, maar een vrije economie kan maar draaien met mensen die ‘gevoelens’ voor elkander hebben.
Waarom wil een bakker eerlijk brood bakken? Omdat hij winst wil maken, vanzelfsprekend, maar ook omdat hij wil dat zijn klanten goed over hem denken. Waarom geeft een verhuurder de sleutels van zijn huis aan een onbekende huurder? Omdat het opbrengt, uiteraard, maar ook omdat hij mag hopen dat de huurder hem zal respecteren. Uitzonderingen op die medemenselijke gevoelens zijn altijd mogelijk, overal zijn er profiteurs en bedriegers, maar dat risico moet eerder gering zijn.
Ik heb vele jaren in Borgerhout gewoond en onlangs ging ik nog eens binnen in mijn oude stamfrituur (neen, niet die van Bart). Zoals eertijds vroeg ik een kleine friet met mayonaise en een blikske Jupiler. Dat viel dik tegen. ‘Geen alcohol meer, meneer’, zei de nieuwe islamitische uitbater. Mijn eerste bedenking was ‘okee, we leven in een vrij land, hij moet geen bier verkopen, en ik moet niet bij hem kopen’.
En toch was er iets mis. Die man was niet met mij als klant en als mens begaan. Opnieuw was mijn bedenking ‘okee, sympathie is geen wettelijke plicht’.
Maar zo gaat het dus niet. Want daarom verhuur ik mijn leegstaand appartement in Borgerhout niet meer aan onbekenden. Ik moet vrezen dat het risico eerder groot dan gering zal zijn dat de huurder niet het minst bekommerd zal zijn om de kafir die ik ben. De natuurlijke medemenselijkheid, die Adam Smith bij de meeste mensen waarnam, wordt door een zogenaamde geloof weggeredeneerd, of beter gezegd, voorbehouden voor de oemma. Zo mislukt niet alleen de multiculturele samenleving, zo mislukt gewoonweg ónze samenleving.
Vraag niet wat uw land voor u kan doen, maar wat u kunt doen voor uw land’, zei John F. Kennedy in 1961 bij zijn aantreden. Nog zo’n prachtige verwijzing naar de behoefte aan sympathie, deze keer niet de sympathie van de klant of van de huurder, maar die van de president namens het hele land.
Ik wil niet naïef doen, en ik kan het weten, want voor de overheid en de fiscus hebben veel mensen weinig sympathie. Op dat vlak zijn ook bij de doorsnee Vlaming de ethische of morele gevoelens eerder beperkt. En toch weer niet helemaal. De meesten blijven beleefd en vriendelijk. Ze hebben voldoende sympathie of respect voor de controleur die zijn job doet, namens het land. Er wordt gepraat. Zelfs hier past de theorie van Adam Smith perfect: als er een minimum aan wederzijdse gevoelens is, kunnen er zaken gedaan worden.

Hoef ik nog te zeggen dat er buurten zijn waar belastingcontroleurs zich nog nauwelijks durven te vertonen, waar zij beledigd, uitgejouwd en bedreigd worden. U mag één keer raden welke drank er in die buurten niet verkocht wordt.
Een frituur zonder Jupiler, symbool van een mislukking.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *