948 Telegr – 't Scheldt

948 Telegr

 

Met een momentele oplage van 650 000 exemplaren is De Telegraaf één van de grootste – zo niet de grootste – krant van Nederland. Bij uitgeverij Boom verscheen zopas een boek over de veelbewogen geschiedenis van dit dagblad, geschreven door Mariëtte Wolf, mediahistoricus en jarenlang directeur van het Persmuseum in Amsterdam. Vijf en een half jaar werkte zij eraan, naar eigen zeggen in alle vrijheid, terwijl de onafhankelijkheid van de studie gewaarborgd werd door een begeleidingscommissie ‘om de voortgang en de kwaliteit van het onderzoek te bewaken’.

Het resultaat mag gezien worden: een kanjer van een boek dat niet alleen een kijkje achter de schermen van de krant geeft, maar ook inzicht biedt in de kleine en grote gebeurtenissen die de samenleving vanaf 1893 beroeren. Door regelmatig de aandacht te richten op de ‘plezierige gekken’ die de redactie van De Telegraaf in de loop der jaren hebben bevolkt is het boek ook allerminst saai te noemen. Bij vlagen laat het zich zelf lezen als een journalistieke schelmenroman. Uitermate interessant en verzorgd is ook de iconografie (foto’s, prenten, grafieken…) die op zich het boek al maakt tot een must voor iedereen die belang stelt in de geschiedenis van de twintigste eeuw en die van de Nederlandse journalistiek in het bijzonder.

Het verhaal van De Telegraaf begint in 1893, wanneer de onverbeterlijke avonturier jonkheer Henry Tindal, gefrustreerd ten aanzien van de Nederlandse pers en vooral het Algemeen Handelsblad, besluit met het vermogen van zijn vrouw en aanzienlijke financiële steun van zijn schoonbroer Gerard Heineken, grondlegger van het bierimperium, een eigen dagblad op de markt te brengen.

De krant is doordrenkt van het sociaal-liberale gedachtegoed en ijvert onvermoeibaar voor algemeen kiesrecht, armoedebestrijding en herziening van het strafstelsel. Vrij vlug echter helpt de oprichter zijn eigen geesteskind om zeep, bezeten als hij is door een even spectaculaire als onmogelijke uitvinding (het zuiveren van water door middel van ozon) die al zijn geld en aandacht opeist. Amper 49 jaar jong sterft Tindal in 1902. Naast een vrouw en twee kinderen en een grotere schare vijanden dan vrienden, laat hij ook een aantal kwakkelende ondernemingen achter, waar De Telegraaf er één van is.

De krant wordt echter gered door een jonge drukkerstelg, Hak Holdert, die zich vrij vlug ontwikkelt tot een succesvolle maar ook despotische krantenmagnaat. Met een redactie, bevolkt door een vrolijk allegaartje bohemiens, voetbalvrienden, socialisten en gewezen anarchisten, onderscheidt de krant zich al snel door een vooruitstrevende journalistieke stijl onder de hoofdredactie van Kick Schröder, alias ‘Barbarossa‘.
Dan breekt de Grote Oorlog uit. De Telegraaf kiest zonder voorbehoud de kant van de geallieerden, voornamelijk de Fransen en drijft de (neutrale) Nederlandse overheid gedurig tot wanhoop met scheldkanonnades aan het adres van Duitsland. Schröder belandt zelfs in de gevangenis vanwege zijn ophitsende geschriften wat hem de glorieuze status bezorgt van martelaar van het vrije woord.

Tijdens het interbellum verliest de krant wat van haar wilde haren en schuift ze op naar de rechterkant van het politieke spectrum. Het nieuws wordt gebracht in grote letters en met vele uitroeptekens, er worden heel veel foto’s afgedrukt naast reportagetekeningen en stripverhalen.
De groei is zonder meer spectaculair te noemen.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog blijft De Telegraaf verschijnen wat eigenaar Holdert dwingt tot steeds meer concessies aan de Duitse bezetter. Het hek is helemaal van de dam wanneer de oude Hak in 1944 sterft en De Telegraaf het ‘speeltuigje‘ wordt van zijn zoon, de SS-er Hakkie Holdert. Een en ander leidt na het beëindigen van de vijandelijkheden tot een verschijningsverbod voor De Telegraaf van vier lange jaren waarvan dankbaar gebruik wordt gemaakt door de oud-illegale kranten Het Parool en Trouw en de gezuiverde Volkskrant.

In september 1949 is De Telegraaf er echter weer om al snel, als belangrijkste spreekbuis van de reactie, haar imago van een strijdbare en opwindende nieuwskrant te heroveren. Schandalen en schandaaltjes blijven haar achtervolgen maar onvermoeibaar is haar strijd tegen het ‘langharig werkschuw tuig, de sektegeest en spilzucht van de openbare omroep’.
De oplagegroei van het onafhankelijke dagblad is spectaculair terwijl haar richtinggebonden concurrenten worstelen met de gevolgen van ontzuiling en de veranderde tijdsgeest.
In de jaren na 1970 versterkt De Telegraaf haar leidende positie als conservatieve massakrant nog (met op het hoogste punt een oplage van om en bij de 820 000 exemplaren) en verruilt zij haar rellerige image geleidelijk voor dat van een fatsoenlijke burgermanskrant.
Midden jaren negentig krijgt De Telegraaf voor het eerst weer te maken met teruglopende oplagecijfers…
Ach ja, wat is nu het ‘geheim‘ van De Telegraaf, waar de titel van het boek naar verwijst? Niets anders zo zegt Mariëtte Wolf dan het vermogen zich te vereenzelvigen met haar lezers. Plastischer werd dit eerder uitgedrukt door Handelsblad-redacteur Jan Blokker: ‘Geen enkele krant heeft een thermometer zo diep in de billen van de samenleving als De Telegraaf’.

Tijdens het lezen van ‘Het geheim...’ sloeg ik toevallig ook het, overigens zeer leesbare boekje ‘Een ongeregeld zootje’ open van de in 2007 overleden essayist H.J. Schoo over journalisten en journalistiek.
Hij zegt over de (vooroorlogse) Telegraaf dat ‘haar ongebondenheid aan een zuil de krant tot een unieke leerschool maakte. Zij deed immers aan vrije nieuwsgaring, hoefde geen politieke meesters te gehoorzamen en was dus in de eerste plaats een journalistiek product. Het gaf haar ook de mogelijkheid ruimte in te ruilen voor de vox populi en daarom precies had het netjes verzuilde Nederland er de pest aan’.

Wat de huidige Telegraaf betreft is Schoo strenger: ‘als een volkstribuun slaat die ‘po-pulaire krant’ een armzalig figuur’.

Mariëtte Wolf * Het geheim van De Telegraaf * Uitg. Boom * 565 p * ISBN 978 90 8506765 8.

H.J. Schoo * Een ongeregeld zootje * Uitg. Elsevier * 220 p * ISBN 978 90 6882698 2.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *