916 K en K – 't Scheldt

916 K en K

TELOORGANG VAN EEN MODELKOLONIE

Tijdens de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1958 vormde het Congo-paviljoen een element van trots voor België. En ook in november van datzelfde jaar deed men in de Belgische hoofdstad nog euforisch tijdens de plechtigheden rond de vijftigste verjaardag van de annexatie van Congo. Maar toen al waren de eerste onweerswolken boven België’s overzeese gebied merkbaar.

Het (ongekende) verhaal van het grimmige onthaal van Auguste Buisseret, minister van Koloniën, in Elisabethstad op 23 februari 1958, door boze kolonialen, was een eerste ernstige waarschuwing; de politieke radicalisering van Joseph Kasavubu en de politieke groepering Abako kondigde eveneens moeilijke tijden aan. In juli 1960 werd de Belgische Congo tenslotte onafhankelijk.

Het boek ‘De teloorgang van een modelkolonie‘ (niet cynisch bedoeld daar de Belgische koloniale realisaties geenszins in een slecht daglicht worden gesteld) van Zama Azziza Etambala, Senior Researcher aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de KU Leuven, biedt nieuw inzicht in het dekolonisatieproces vanaf 1958 tot kort na de onafhankelijkheid in 1960.

De zeer lijvige studie is hoofdzakelijk gebaseerd op voorheen onontgonnen bronnenmateriaal. Zo maakt de auteur gebruik van de privébriefwisseling tussen minister van Staat Joseph Pholien en twee topkolonialen: Roger Sergoynne, substituut van de Procureur des Konings in Leopoldstad, die het onderzoek deed in de zaak-Kasavubu na de opstand van 4 januari 1959 in de Congolese hoofdstad en Emile Janssens, opperbevelhebber van de koloniale Weermacht.

Ook de briefwisseling tussen de jezuïeten-pater Jozef van Wing en Territoriaal agent André Rijckmans wordt aangewend om tal van feiten te verduidelijken en begrijpbaar te maken.
Etambala werpt eveneens een nieuw licht op verschillende gebeurtenissen zoals de rellen van januari 1959 en het bloedige conflict in de Kasai-provincie tussen Lulua en Baluba dankzij tot nu toe onuitgegeven missionaire bronnen.
Ook grondig onderzoek van kranten, zowel van Belgische als koloniale, hielp hem verklaringen te vinden voor diverse gebeurtenissen die mee kleur gaven aan de dekolonisatie.

De teloorgang van een modelkolonie‘ is een doorwrocht en tegelijk meeslepend boek over een periode die, ondanks de tijd die sindsdien verstreek, nog steeds de interesse van velen oproept. Ongetwijfeld verschaft het de lezer(es) meer inzicht in de diverse dynamieken die leidden tot de troebele overgang van Congo van een gekoloniseerde naar een souvereine en onafhankelijke maatschappij.

Etambala Z.A. * De teloorgang van een modelkolonie * Uitg. Acco * 471 p * 32,50 € * ISBN 978 90 3346 758 5.
Katelijne
***

GEBRUIK EN MISBRUIK VAN DE GESCHIEDENIS
De geschiedenis wordt vaak misbruikt. Met een beroep op het verleden worden oorlogen gevoerd en volkeren uitgemoord.
In ‘Gebruik en misbruik van de geschiedenis‘ beschrijft de Nederlandse historicus Antoon de Baets, werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen, de dilemna’s waarvoor historici gesteld worden bij de confrontatie met onverantwoorde geschiedsschrijving.

In een ‘Ten geleide’ bij het boek zegt Willem Frijhoff (Vrije Universiteit Amsterdam) dat, wil geschiedenis haar betekenis voor iedereen behouden, er regels nodig zijn voor verantwoord gebruik, zowel technische voorschriften voor het historische ambacht als wijsgerige en ethische normen voor de omgang met geschiedenis in de samenleving.

Antoon de Baets levert in ‘Gebruik en misbruik...’ een eerste inventarisatie daartoe. Hij doet dit aan de hand van een systematische reeks weloverwogen reflecties, daarbij voortdurend verwijzend naar de historische en maatschappelijke praktijk.
De genocide in Rwanda (1994), de oorlogen in voormalig Joegoslavië (1991-1995) en de communale spanningen in India (1998-2004)… alle hebben ze laten zien hoe machthebbers gebruikmaken van uiteenlopende en verdraaide gezichtspunten op het verleden…

Maar niet alleen op grote schaal, ook op kleinere schaal wordt er onverantwoorde geschiedenis bedreven: de identiteitscrisis waarin de natiestaat zich in vele landen bevindt bijvoorbeeld, brengt belangstellenden van hoog tot laag soms in de verleiding geschiedenis te gaan instrumentaliseren voor eigen doel en eigen partij.

Tot nu toe bestond er nog geen algemene theorie die de taltrijke vormen van onverantwoorde geschiedenis definieert, bewijst, verklaart en beoordeelt.
De Baets stelt voor het eerst zo’n theorie op. Tegelijkertijd verwijst hij ook naar de kernplichten van de levenden jegens de doden en gaat hij in op de problemen rond de vrije meningsuiting. Op knappe wijze weet hij daarbij filosofie, ethiek, recht en geschiedenis te verbinden en toont hij aan dat verantwoorde geschiedenis noodzakelijk is omdat onverantwoorde gevaarlijk is.
De poging tot het opstellen van een ethische code voor historici, waarmee De Baets zijn studie besluit, kan (en zal) ongetwijfeld nog worden verfijnd in de discussie zonder eind die geschiedschrjving is.
Gebruik en misbruik…‘ is een fascinerend boek, herkenbaar voor een breed publiek maar tegelijk ook verplichte literatuur voor alle geschiedenisstudenten en voor wie de historische professie ter harte gaat.

Antoon de Baets * Gebruik en misbruik van de geschiedenis * Uitg. Boom * 272 p * 24,90 € * ISBN 978 90 8506 507 4.
Katelijne

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *