902 In mem – 't Scheldt

902 In mem

IN MEMORIAM TONI BAERT(Uitgesproken na de rouwdienst in de kerk)
Is dit een afscheid?
Is dit de laatste ‘ontmoeting’ met Toni Baert? Misschien voor velen hier. Niet voor ons en ik zeg dat niet om nijd of jaloezie uit te lokken. Ik zeg dat omdat wij in elk nummer van ‘t Scheldt niet enkel de logo die hij ontwierp voor de frontpagina onder ogen krijgen maar ook, in elk nummer, verschillende koppen boven de columns.Toni kwam met ons in contact door Erik D’hamers, hier natuurlijk aanwezig. Beiden bezochten ze, elk afzonderlijk en zonder elkaar te kennen, een tentoonstelling in de galerij van de AWW, de Antwerpse Waterwerken. Daar ontmoetten ze elkaar en maakten kennis. Toen Erik vernam dat Toni tekende en schilderde vroeg hij hem of hij soms wilde tekenen voor ‘t Scheldt. Toni ging direct in op het verzoek, zelfs ondanks het feit dat er niet betaald werd: ‘Medewerkers doen dat gratis’. Afspraak was dat hij kon tekenen wat hij wou. Geen censuur. Wij mochten wel iets vragen maar geen opdrachten.Wij hebben in onze meer dan tien jaar durende samenwerking nooit een tekening geweigerd. Dat zou trouwens moeilijk gekund hebben: zijn tekenstift kloeg aan wat onrechtvaardig was. Maar hij deed dat met een ongelooflijke zin voor humor.
Welke spotprent je van hem ook bekijkt: de ogen die hij in de figuren plaatste spraken telkens boekdelen. Schalks, guitig.Elke week bezorgde Toni ons zijn visie op de wereld, of zoals Raf de Raeve het ons schreef: ‘De man die de broosheid van zijn tijd bestempeld heeft’.
Afscheid van Toni? Neen.Voor ons is het misschien gemakkelijk zeggen geen afscheid te nemen. Ik bedoel wij krijgen elke dag zijn werk te zien. En bovendien hebben wij enkele schilderijen van hem gekocht die in onze woonkamer hangen.
Afscheid wel van de humor, van zijn vertellingen en van de hoogoplopende meningsverschillen. Dat zullen we missen.Het merkwaardige was dat Toni die ‘links’ was, meewerkte aan een ‘rechts’ blad’, zei ons een door de wol geverfde journalist. Die man zal het beter weten maar ik rangschik Toni eerder bij de sociaal bewogen en geëngageerden.
Toni was niet alleen een man met een ongelooflijke zin voor humor in zijn schetsen en cartoons. Ook als hij iets uitlegde dan deed hij dat met gebaren en mimiek die niets aan de verbeelding overlieten.
Toni was tevens een man die de zelfspot hanteerde. Hij relativeerde. Sociale bewogenheid. Hij haatte de A die door een Antwerpse dictator zelfs werd opgelegd in een seniorencentrum op de Linkeroever waar Toni les gaf.

Toni was fier op zijn studenten en hij bracht hen iets bij. Niet pretentieus maar helpend. De tentoonstelling vorig jaar van zijn leerlingen was bijzonder geslaagd.Toni was een gedreven verdediger van het mooie Scheldedorpje Doel. Hoe kan het anders, als Waaslander? Hij kwam op voor zijn dorp, zijn streek, zijn Land van Waas. Zonder nationalist te zijn – hij haatte bepaalde uitingen ervan – was hij de vurigste verdediger voor het behoud van Doel.Toni was een encyclopedie wat schilderkunst betreft. Hij was een waarnemer, een kritische ‘Beobachter’.
Elke week kwamen we bijeen en maandelijks was hij aanwezig op een gesponsord etentje. De laatste keer was vorig jaar in oktober. Hij at niet meer zoals vroeger. Zijn longen lieten hem in de steek, zijn humor niet. Hij was verhuisd van zijn vijf verdiepingen hoog gelegen appartement (daar was geen lift) naar een kleine – mijns inziens véél te kleine – kamer in een rust- en verzorgingstehuis dat overigens wegens tekortkomingen deze maand de deuren moet sluiten.Toni kon zich niet meer verplaatsen zonder een zuurstoftoestel mee te sleuren. Hij schikte zich ook daarin: ik zal er wel aan wennen. Maar zijn lichaam wende dat niet. Voor de zoveelste maal werd hij opgenomen in het Sint-Vincentiusziekenhuis. Wij bezochten hem en werden er dramatisch geconfronteerd met ‘dat hij de nacht niet zou halen’. Hij haalde de nacht wél, maar niet meer de namiddag.Toni heeft ons veel geleerd. Bij elke buitenlandreis vroegen wij hem: ‘Toni, wij gaan naar Den Haag, Wenen, Dusseldorf. Hebben ze schilders daar? Welk boek kan ik voor u meebrengen?’
Hij was gegeneerd bij die vragen maar wat zijn we blij dat we hem ettelijke boeken hebben kunnen schenken. We leerden er zelf zoveel mee.
Jaren heb ik gezocht naar een boek over Jozef en/of Isaac Israels. Dat bleken vader en zoon te zijn, de Haagse Schildersschool. Tientallen boekenwinkels, antiquariaten en boekenmarkten heb ik bezocht op zoek naar een boek over de schilder Israel. Niet gevonden. Hoe dikwijls heb ik niet gebeld uit Den Haag, Amsterdam, Utrecht om te vragen: ‘Over welke Israel hebt ge het?’

Uiteindelijk in oktober 2008 bracht een Nederlandse uitgeverij een boek over die twee kunstschilders uit. Toni zou voor ons het boek bespreken. Hij kon en kan het niet meer doen. Zoals ook een nieuwe logo voor ons blad dat hij veertien dagen terug beloofde ook niet meer door hem zal getekend worden.Bij een der laatste bijeenkomsten in ons stamlokaal den Ami in Antwerpen kloeg hij over tandpijn. Ik zei hem dat ik herhaaldelijk al had gehoord dat mensen met ondraaglijke tandpijn een cognac drinken om de pijn te stillen. De week nadien kwam hij op vrijdag in den Ami en hij verweet mij ‘Gij hebt mij wat aan d’hand gedaan’. ‘Ja?’, vroeg ik. ‘Wel ja, ik ben naar de GB gegaan en heb een fles cognac gekocht en er een borreltje van gedronken’. Met veel handbewegingen ging hij verder: ‘Maar dat smaakte zo goed dat ik een tweede slok nam. De pijn verminderde en daarom nam ik een derde slok… Ik heb er veel te veel slokken van genomen en ik was ‘s anderendaags behoorlijk ziek…’

Niet alleen wat schilderkunst betreft was Toni een encyclopedie. Hij was het ook wat muziek betreft. Hij kende de opera’s, de operettes, de componisten. Jarenlang was hij een verdienstelijk lid van de Beverse Harmonie Kunst en Vreugde.

Neen, voor ons is het geen afscheid: hij kan bij ons niet verdwijnen. Het is bijzonder jammer dat wij zijn kritiek moeten missen. Zijn raadgevingen. Zijn geredetwist. Zijn kennis. Zijn verwijten. Zijn verteltrant. Zijn humor.
Kortom zijn hemelsbreed menselijk talent. Wij zijn blij met hem een stuk van het leven samen te hebben afgelegd. Dat zullen we getuigen in een speciaal nummer dat we zullen uitbrengen als eresaluut aan een groot Vlaams talent.Dat u hier zo talrijk aanwezig zijt is een bewijs van uw respect voor een waardevol man. Het sluit aan bij de talrijke sympathiebetuigingen die wij ontvangen hebben uit Zuid-Afrika, uit Nederland en uit gans Vlaanderen.Ik citeer uit de brief van Rudi de Ceuster: Een begaafd kunstenaar is van ons heengegaan – we zullen hem missen en we zijn er allemaal armer door geworden’ en deze zin uit de brief van radioreporter Lukas de Vos: ‘Het was veel te vroeg voor zo’n knappe artiest…’
Zijn menselijke kwaliteiten maakten van hem een goed kristen.
***

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *