866 Boek Mandeville – 't Scheldt

866 Boek Mandeville

De faam van deze laatste is inderdaad wereldwijd… behalve in het land waar hij werd geboren en ongeveer tot zijn 23ste woonde. Het feit dat hij overwegend in het Engels schreef zal daar niet vreemd aan zijn. Aan die onbekendheid kan nu eindelijk een einde komen. In de komende jaren immers brengt de uitgeverij Lemniscaat zijn volledi-ge werk (meer dan 30 essays die samen ongeveer 2 700 bladzijden beslaan) in Nederlandse vertaling uit. De twee eerste delen zijn er al, fraai ogend en met een overvloed aan informatie verzameld door Arne C. Jansen die ook de vertaling deed. Sinds april 2005 – drie-honderd jaar na de dood van Mandeville – verzorgt Jansen even-eens de website www.bernard.mandeville.nl

 

Mandeville werd in 1670 in Rotterdam geboren als zoon van de ‘stadsgeneesheer’. Nog vóór zijn twintigste levensjaar promoveerde hij aan de Universiteit van Leiden in de natuurlijke filosofie, niet veel later ook in de geneeskunde. Slechts een paar jaar werkte hij in Rot-terdam in de praktijk van zijn vader om vervolgens in 1693 (het Cos-terman-oproer), na een kort verblijf in Amsterdam te verhuizen naar Londen. Daar vestigde hij zich definitief als arts en overleed hij ook in 1733.
Het werk van Mandeville laat zich het best samenvatten in de titel die ook het eerste deel van het verzameld werk meekreeg: ‘De wereld gaat aan deugd ten onder waarbij ‘deugd’ moet gelezen worden als ‘de lijm van schijnheiligen en het slijm van lichtgelovigen’.
De ‘oertekst’ van Mandeville is zijn vermaarde gedicht ‘De morren-de korf’, later breder uitgewerkt in ‘De fabel van de bijen of Parti-culiere ondeugden, publieke weldaden, waarin de auteur zich, als een sociaal wetenschapper avant la lettre, afvraagt wat er nodig is om, rekening houdend met en zelfs profiterend van de individuele menselijke gebreken, de samenleving als geheel zo soepel mogelijk te laten verlopen. Waarschijnlijk daardoor, zo zegt Jansen in zijn toelichting, is het werk van Mandeville (door zijn verketteraars ook wel eens Man – Devil genoemd) een oogopener en hersenkraker voor telkens weer nieuwe generaties die zelf hun mening willen vor-men, onder wie politici, psychologen, filosofen, economen, juristen, literatoren en andere belangstellenden.

 

 

In zijn ‘fabel’ (van 1723) nam Mandeville (toen al internationaal be-kend als auteur van het drie jaar eerder verschenen boek ‘Onpartij-dige gedachten over de godsdienst, de kerk en des volks geluk waarin vooral de geestelijkheid het moest ontgelden), de wereld van menslievendheid en liefdadigheid onder de loep. De aantrekkings-kracht ervan voor bekende en onbekende mensen is, zo stelde hij, dat hij deze wereld hen een sublieme mogelijkheid biedt om een vrome en onbaatzuchtige sier te maken en tegelijkertijd hun echte drijfveer van eigenbelang en eigen genoegens diep te verbergen. Van ware zelfverloochening is bij hen geen sprake: wat mensen voor anderen doen, doen zij feitelijk omwille van zichzelf. De weldoeners die zich betrapt voelden probeerden Mandeville via de rechter monddood te maken wat hij op zijn beurt weer beantwoordde met polemische teksten zoals ‘Een bescheiden verdediging van open-bare bordelen enzomeer. In feite kwam het erop neer dat, omdat de mensen zijn eerste teksten niet konden of wilden begrijpen, hij de rest van zijn leven schreef ‘om zich nader te verklaren’. In dat licht moeten ook zijn ‘dialogen tussen Horatio en zijn vriend Cleomenes’ gezien worden, onder de titel ‘Mensen spreken niet om begrepen te wor-den‘ afgedrukt in het tweede deel van het verzameld werk.

Bijna driehonderd jaar geleden neergepend is het oeuvre van Man-deville nog buitengewoon actueel. Het initiatief voor het (her)uitbren-gen van zijn verzameld werd in het Nederlands is dan ook lovens-waardig.

Bernard de Mandeville (Arne C. Jansen) * De wereld gaat aan deugd ten onder * en Mensen spreken niet om begrepen te worden * Uitg. Lemniscaat * resp. 307 en 468 p * ISBN 978 90 56377 97 7 en 978 90 56379 08 7.

Katelijne

***

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *