1277 Ephi – 't Scheldt

1277 Ephi

Het laatste boek van Volkskrant-journalist Hans Wansink getiteld Populistische Revolutie kon niet op een beter tijdstip op mijn tablet belanden. Dat wil zeggen na het verkiezingssucces van Trump en met de Nederlandse en Franse verkiezingen in aantocht. In de intro van zijn boek vraagt Wansink zich af of we nu al van een populistische revolutie moeten spreken. Hij merkt dan op dat van een vergelijking met het verleden – in dit geval ‘het revolutionaire geweld van de jakobijnen die in 1789 de Bastille bestormden’ -nog geen sprake kan zijn.

Dat de auteur dit als referentiepunt neemt vond ik verfrissend, omdat ik die Franse Revolutie als de moeder van alle (moderne) populistische bewegingen beschouw. Met vanaf 1789 het linkse populisme dat stevig op de Verlichting leunde, maar dat vanaf 1792 in het autoritaire populisme van de Terreur muteerde.
Door executies (guillotine) en massamoorden op andersden-kenden zijn Robespierre en de zijnen verantwoordelijk voor de dood van 100 000 mensen. Dat idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap in extreem bloedige onverdraagzaamheid zouden resulteren, is in de daaropvolgende eeuwen een ongemakkelijke paradox voor links gebleven.Het huidige populisme lijkt van een andere kleur. Maar, waarschuwt Wansink, politicologen die dit populisme afdoen ‘als een rechts-extremistisch randverschijnsel, miskennen dat het populisme een wezenlijke functie vervult in een democratie: het fungeert als een soort rookmelder’.Misstanden in de samenleving die door gevestigde partijen niet worden aangepakt, zijn de corebusiness van populistische bewegingen, schrijft de auteur. Op zich juist, maar onderschat ook niet het calculerende opportunisme dat aan populisten kleeft. Ik schrijf dit omdat in de aanloop naar de Franse presidentsverkiezingen van mei een ongekende populistische verschuiving plaatsvindt. Volgens peilingen zullen geen van de vertegenwoordigers van de traditionele linkse en rechtse partijen de tweede ronde halen. Ook een revolutie. Marine Le Pen van het Front National en Emmanuel Macron van de beweging ‘En marche!’ hebben voorlopig de beste papieren met uiteindelijk een ruime overwinning voor Macron. Over het populisme van Le Pen is al genoeg bekend. Maar over de ufo Macron wordt zelden tot de kern doorgedrongen. Hij is jong, noch rechts noch links (zegt hij zelf) en deze voormalige bankier was tot 2,5 jaar geleden volstrekt onbekend. Na een kort ministerschap verliet hij de regering om zich op de presidentscampagne voor te bereiden. Op zijn bijeenkomsten komt een enorm publiek af. Hij is nu al een idool, een kruising tussen Jezus en de ‘Wolf of Wall Street’, schrijft een weekblad. Maar wat ik uit zijn toespraken heb opgepikt is een onpeilbare leegte. Die van de salonpopulist die zijn toehoorders ‘je vous aime!’ toewerpt en tal van andere platitudes. Op het lachwekkende af. Macron verbergt zijn gebrek aan concrete visie achter een rookgordijn van chic populisme dat me hevig doet verlangen naar een terugkeer van de middenpartijen.*Wij danken Sylvain Ephimenco en Trouw voor de toelating tot overname van de column.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *