1189 Ephi – 't Scheldt

1189 Ephi

GENOCIDE

Als we het over feiten van honderd geleden hebben, heeft ons verbeeldingsvermogen soms hulp nodig om te functioneren. In 1915 was mijn grootvader Basile een jonge man. Gisteren vond ik op Internet op wonderlijke wijze het document met registratienummer 13667-29 over zijn naturalisatie tot Fransman in 1929. Er stond verder in dat stuk dat Basile op 29 juni 1894 in het Russische Voltsjansk werd geboren.Toen de Armeense genocide op 24 april 1915 begon, was mijn grootvader amper 21 jaar. Niet dat hij het ooit met mij over de door de Turken gepleegde volkerenmoord heeft gehad. Wel maakte hij soms een opmerking over zijn oorlogsjaren, toen hij tijdens WO I voor het Russische leger vocht. Ik weet nog hoe ik als kind mijn verbeelding kon aanspreken door naar de wapens uit die tijd te turen die aan de muur van zijn slaapkamer hingen. Ik kan me een paar sabels herinneren en ook een bajonet.Of hij hiermee enkele vijanden had uitgeschakeld durfde ik niet te vragen. Nu Basile meer dan 40 jaar dood is zal ik nooit te weten komen of hij begin 1915 in de Kaukasus tegen de Turken heeft gevochten. Of zijn eenheid onder aanvoering stond van chef-staf generaal Nikolaj Joedenitsj, die wordt beschouwd als de beste generaal van Rusland in de Eerste Wereldoorlog. De kans is groot dat hij heeft deelgenomen aan de Slag om Sarikamis tussen 29 december 1914 en 4 januari 1915. De Turkse minister van oorlog Enver Pasja besloot zijn omvangrijke Derde Leger van 190 000 mannen tegen de Russen in te zetten. De troepen van het Ottomaanse Rijk werden in de pan gehakt en hun verliezen worden geschat tussen de 60 000 en 175 000 man. Enver Pasja trad af als commandant en zocht als minister de schuld bij een gelegenheidszondebok: de Armeniërs die hij van verraad beschuldigde. Pasja liet alle Armeense soldaten ontwapenen en in werkkampen interneren waar ze de dood vonden. Zie hier de aanzet van de Armeense genocide die door massale executies, folteringen en uitputtende marsen door de woestijn het leven kostte aan anderhalf miljoen Armeniërs.Dit gebeurde honderd jaar geleden. Maar afgelopen zondag, honderd jaar na dato, zette de huidige Turkse leider Erdogan de strijd voort. Hij riep via zijn minister van buitenlandse zaken de Vaticaanse ambassadeur in Ankara op het matje vanwege een uitspraak van zijn baas paus Franciscus. Deze had Turkije diep beledigd door over de genocide op Armeniërs te spreken, daar waar de islam-nationalisten alleen een oorlogshandeling zien tegen een honderdduizend ‘verraders’, inclusief vrouwen, kinderen en baby’s.

Honderd jaar na dato verzanden Turkse ontkenners nog steeds in hun pathetische negationisme. Zo niet journalist Hasan Cemal. Hij is de kleinzoon van politicus Djemal Pasja die een van de bedenkers is van de genocide uit 1915. Onlangs schreef hij deze zin aan de voet van het genocidemonument in het Armeense Erevan:‘De volkerenmoord ontkennen is net als medeplichtig zijn aan een misdaad tegen de menselijkheid’.***We zullen tot aan onze ellebogen
in de Libische chaos moeten wroeten
Diep verscholen in ons collectieve geheugen moeten er verbindingen zijn die gebeurtenissen ongemerkt aan elkaar koppelen. Ook al hebben die gebeurtenissen feitelijk niet met elkaar te maken en worden ze door honderden jaren gescheiden. In een weekeinde waarin zoveel levens van migranten op afschuwelijke wijze in zee werden vernietigd, hoorde ik op tv iemand een verbinding leggen tussen de emigratie van Ieren naar Amerika in de 19de eeuw en de oversteek van Afrikanen naar Europa nu. Tussen 1845 en 1850 stierven één miljoen Ieren door hongersnood en vele anderen zochten hun heil in de VS. Nu worden Afrikanen door oorlogen en economische ellende ook gedwongen hun geboortegrond te verlaten. Het verschil? Ieren werden door de Nieuwe Wereld opgevangen, terwijl Afrikanen tegen de hoge vestingmuren van ‘Fort Europa‘ botsen.Collectief geheugenVanzelfsprekend werd deze vergelijking gemaakt om bij de inwoners van het fort (dat overigens vorig jaar 626 000 migranten met asielaanvraag zag binnenwandelen) een flink schuldgevoel te geven. En als we zien hoe zwarte afrikanen met honderden tegelijk hun overtocht niet overleven, zit dan in ons collectief geheugen niet iets verborgen dat aan een andere tragedie appelleert?Eeuwenlang stierven talrijke Afrikanen op de oceaan tijdens hun transport naar de Amerikaanse plantages. Hoe hinkend ook deze vergelijking tussen slaven van toen en migranten van nu, ze kan ongemerkt een zekere werking hebben op je gemoedstoestand.Hoe irrationeel ook het schuldgevoel, krachtig is het wel. Een voorbeeld hiervan vond ik op de Italiaanse site van de organisatie Artsen zonder Grenzen. Dit weekeinde verscheen daar een zwarte poster met witte letters die op sociale media door enkele van mijn Italiaanse vrienden werd overgenomen: ‘We zijn bezig een algemeen graf in de Middellandse Zee te graven‘. Ik kon de neiging hierop te reageren niet weerstaan en schreef: ‘We graven helemaal niets, dat doen mensensmokkelaars die geen enkel greintje humaniteit bezitten. We redden alleen zoveel mogelijk levens’.Dodelijke anarchieHet is te hopen dat de Europese Unie, nu ze door de recente tragedies eindelijk wakker is geschud, zich niet door schuldgevoel laat leiden maar door doelmatige acties die de wortels van het probleem zullen aanpakken. Helaas zal een uitbreiding van het aantal surveillerende boten niet voldoende zijn, je zult ervoor tot aan je ellebogen in de Libische chaos moeten wroeten. Een dodelijke anarchie die ‘we‘, de Fransen voorop, hebben helpen creëren door dictator Kadafi weg te jagen.In Libië worden de koppensnellers van Islamitische Staat met de dag sterker. Zonder hun goedkeuring en die van andere milities lijkt de massale bootmigratie bijna niet mogelijk. Een paar maanden geleden werden telefoongesprekken van IS-leden afgetapt, waarin werd besproken hoe migranten massaal op zee moesten worden ingezet om Europa te destabiliseren. IS dreigde de Italiaanse regering om 500 000 migranten op duizenden boten vanuit Libië op haar kust af te sturen. Zondag noemde de Franse president de mensensmokkelaars in Libië ‘terroristen‘. Misschien moeten we dit letterlijk opvatten. .*Wij danken Sylvain Ephimenco en Trouw voor de toelating tot overname.***

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *