1124 Actueel IV – 't Scheldt

1124 Actueel IV

 

geldolfEr worden dezer dagen veel nieuwe boeken over de Eerste Wereldoorlog uitgegeven en besproken. Ik heb daarom nog eens een goed oud boek uit de kast genomen, dat ik in 1996 gekregen had van de auteur zelf. Wim Geldolf – alleen de oudere lezers zullen hem nog kennen – was Antwerps gemeenteraadslid vanaf 1958, schepen vanaf 1963 en volksvertegenwoordiger vanaf 1968.In het begin van de jaren 80 viel hij op een pijnlijke en kwetsende manier in ongenade bij zijn socialistische vrienden. Ik had hem toen graag bij Agalev gehad maar dat lukte niet. Hij is zich gaan toeleggen op de studie van het Huysmans-archief. 
Camille Huysmans
was één van de drie Vlaamse ‘kraaiende hanen’. Voor en na de Tweede Wereldoorlog was hij burgemeester van Antwerpen. Hij was verschillende malen minister en van augustus 1946 tot maart 1947 enige maanden eerste minister van een regering van socialisten, liberalen en communisten. In 1965 wilden de socialisten hem niet meer op hun lijst. Sinds 1905 was Huysmans secretaris van de (tweede) Socialistische Internationale. In die rol probeerde hij in 1917, in volle oorlog, in de hoofdstad van het neutrale Zweden een vredesconferentie te beleggen.Daarover gaat dit boek. Ik had al langer een vermoeden dat het in 1917 grondig misgelopen is met de socialistische beweging en vervolgens met de hele geschiedenis van de twintigste eeuw. De studie van Geldolf heeft mij alleen maar in die mening bevestigd.De ‘titanen’ van toen wilden geen vrede, zij wilden winnen. Eerst citeer ik twee commentaren uit 1996, uit de pen van titanen van de Vlaamse pers.Manu Ruys in De Standaard: ‘Een magnum opus waaraan acht jaar werd gewerkt. Het boek roept een dramatiek op van een tijd, waarin de socialisten geloofden dat hun Internationale de wereldvrede waarborgde, een geloof dat instortte toen op de vooravond van de Eerste Wereldoorlog de leider van de Franse socialisten, Jean Jaurès, in Parijs vermoord werd en de Duitse socialisten in de Rijksdag de oorlogskredieten goedkeurden’.Scripsi in ‘t Pallieterke:Huysmans en zijn tijdgenoten geloofden in iets. Men kan het gloeiend met hen oneens zijn maar hun inzet was oprecht.  De lectuur van het boek van Geldolf, aanbevolen voor wie het uithoudt, stemt nostalgisch’.Ik heb de lectuur van de vele brieven, telegrams, uitnodigingen, besprekingen en moties volgehouden, en inderdaad, het stemt nostalgisch. Huysmans, ‘socialist en flamingant’, bleef ijveren voor zijn ideaal. Deze Groote Oorlog was niet die van zijn Internationale, waarvan hij secretaris was (en Emile Vandervelde voorzitter). Wat als die mannen er in 1917 in geslaagd waren een vrede ‘zonder overwinnaars en zonder overwonnenen’ te bewerkstelligen, en dat ‘het stelsel van geweld zou worden vervangen door de heerschappij van het Recht’?
En niet te vergeten de vrouwen van toen: Rosa Luxemburg, Inessa Armand, Nina Bang, en anderen. Geldolf is hard voor de ‘titanen’ die de vrede ‘geen kans wilden geven’. Hindenburg en Lüdendorff in Duitsland, Clemenceau in Frankrijk, en Lloyd George in Engeland hebben nog miljoenen levens van jonge mannen ‘opgeofferd om de overwinning te behalen’.Ook een groeiende strekking binnen de Duitse, Franse en Britse socialisten steunde de harde opstelling van hun respectievelijke regeringen. De ‘neutralen’ van Stockholm erkenden weliswaar het recht van België op zelfverdediging en zij verwierpen het activisme, dit is het actief steun zoeken bij de bezetter, bijvoorbeeld om de Gentse universiteit te vernederlandsen. Maar verder was dit volgens hen niet de oorlog van de arbeiders, maar van de ‘kapitalisten’.De oorlog maakte evenwel hele strekkingen binnen het socialisme tot ‘super-patriottards’, en Geldolf gebruikt dat woord niet als een compliment. Veel partijgenoten werden door de oorlog ‘meer Belgisch chauvinist dan socialist’. Merkwaardig toch dat die geest honderd jaar later nog altijd in de sp.a zit!Ook in Rusland zat er een hevige ‘bekamper van het Stockholmideaal’. Voor ‘een fanatieke Lenin’ heeft Geldolf geen half goed woord over. Zijn ‘zogenaamde’ Oktoberrevolutie was in feite ‘een putch, helemaal niet de volksopstand zoals die later door de propaganda werd voorgesteld’. ‘De leninisten wilden geen strijd voor vrede maar burgeroorlog’.De nieuwe Russische machthebbers sloten een aparte vrede met Duitsland (Brest-Litovsk). Vaag hoopten zij dat Duitsland de oorlog tegen Frankrijk zou winnen, en dat daarna de oude keizers in Berlijn en Wenen, net zoals in Sint-Petersburg, zouden kunnen verjaagd worden in een grote bolsjevistische machtsgreep over Europa en de wereld.Tegen al deze ‘titanen’ in Sint-Petersburg, Berlijn, Wenen, Parijs, Londen, die alleen maar wilden vechten en winnen, hebben Huysmans en zijn hopeloos verdeelde Internationale het niet kunnen redden.Na de oorlog kreeg Huysmans (zelfs hij!) in Brussel het verwijt Duitsgezind en niet patriottisch genoeg geweest te zijn. Maar in Antwerpen bleek hij in 1919, bij de eerste verkiezing bij algemeen (manneijk) stemrecht, bijzonder populair te zijn. Nog in 1965, op 94-jarige leeftijd, haalde hij bijna 15 000 voorkeurstemmen op zijn scheurlijst ‘de Socialist‘. Hij was niet meer verkozen maar door de scheuring verloren de socialisten twee zetels en geraakte Hugo Schiltz (Volksunie) verkozen. Eén en ander inspireerde toen een jonge Wim Geldolf, die zelf wel tegenstander van het federalisme bleef.En nu, haast alweer een halve eeuw later, heb ik zijn boek cadeau ge-daan aan mijn baas, de jonge John Crombez.Nog een allerlaatste bedenking: nergens in dit politiek boek van meer dan vijfhonderd bladzijden gebruikt Geldolf de politieke noties ‘links’ en ‘rechts’. Die al te simpele begrippen schijnen voor hem geen betekenis te hebben.Karel Anthonissen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *