30 JAAR VTM: 2 ongemakkelijke waarheden - 't Scheldt

30 JAAR VTM: 2 ongemakkelijke waarheden

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Het adjectief historisch wordt vaak onnadenkend gebruikt. Maar het is niet overdreven te stellen dat 1 februari 1989 een historische dag voor televisieland Vlaanderen blijft. Om 19u00 gaat VTM, Vlaanderens eerste commerciële station op antenne.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Het adjectief historisch wordt vaak onnadenkend gebruikt. Maar het is niet overdreven te stellen dat 1 februari 1989 een historische dag voor televisieland Vlaanderen blijft. Om 19u00 gaat VTM, Vlaanderens eerste commerciële station op antenne. Het geesteskind van Mike Verdrengh en Guido Depraetere wordt door de Vlaamse kijker vanaf dag één op handen gedragen. Dertig jaar later staat VTM nog altijd als een huis. Geen geringe prestatie. Maar omdat uw geliefde blad per definitie tegendraads is: twee ongemakkelijke waarheden in de marge van een fijne verjaardag.

Van pluralisme naar mediaconcentratie

Voor de jonge lezer: de PVV, voorloper van Open VLD, was in de jaren zeventig van de vorige eeuw een heftig voorstander van het ‘doorbreken van het BRT-monopolie’. De openbare omroep werd een rode burcht genoemd. Niet onterecht. Het stalinistische kantoortje van nieuwsbaas Kris Borms werd opgeleukt met een verkiezingsaffiche van de Nederlandse Pacifistisch Socialistische Partij. Voorstellende een spiernaakt Hollands wereldwijf in een malse weide, één bonte koe in de achtergrond. Menig journalist is de kluts kwijtgeraakt of domweg vergeten wat Borms over de weldaden van de openbare omroep te melden had: twee prachtige borsten en een flinke toef schaamhaar van jaren zeventig-snit kruidden zijn saai betoog. Toch duurde het nog tot 1981 vooraleer in het regeerakkoord door rooms-blauw werd naar voren geschoven dat commerciële televisie in Vlaanderen moest worden mogelijk gemaakt.

Zes jaar en ontiegelijk met betere bourgognes besprenkelde vergaderingen in de Antwerpse snackbar ’t Fornuis later, wist stamgast Jan Merckx negen uitgevers van Vlaamse kranten en weekbladen te overtuigen om op 28 oktober 1987 in het VTM-verhaal te stappen. Sommige met tegenzin, bang om papieren advertentievolume te verliezen. Anderen met een minimale financiële inbreng die ze zo snel als mogelijk hebben verzilverd. Alleen De Standaard sprong niet mee in het VTM-verhaal. Maar werd toen de familie Leysen daar spijt van kreeg getroost met een participatie in de VAR, het reclamevehikel van de openbare omroep. De idee achter de ingewikkelde VTM-aandeelhoudersstructuur was het pluralisme in het gedrukte medialandschap te vrijwaren. Is dat dertig jaar later even anders uitgepakt dan oorspronkelijk bedoeld!

Vlaamse verankeraar Merckx was een van de eersten om zijn VTM-aandelen duur te verkopen. Aan Hollanders die later tot Finnen zijn verveld. Velen zouden Merckx’ voorbeeld volgen. Tot we vandaag in Vlaanderen nog drie mediaspelers over hebben. Twee kleinere (Roularta en Mediahuis) en één grote slokop, De Persgroep/Medialaan van Christian Van Thillo en zijn familie. Sinds het ontstaan van de drukpers lagen in Vlaanderen nooit eerder zoveel tijdschriften en kranten in het mandje van één man. Of: we zijn in het omgekeerde terechtgekomen dan bij de start van VTM de betrachting was. Het beoogde pluralisme is door een ongeziene mediaconcentratie verpletterd. Het stilzwijgen van de Raad voor Mededinging is al even verpletterend. Tot nader order is VTM nog altijd een Vlaams bedrijf in handen van een Vlaamse familie. Maar de hamvraag blijft hoe lang het duurt vooraleer koningskind Christian Van Thillo (1962) de tent in de etalage zet. Dan zijn zowel het pluralisme als de Vlaamse verankering dode letter geworden.

Wiens brood men bakt

De komst van VTM werd door de schrijvende pers alles bij elkaar genomen goed onthaald. Op 2 uitzonderingen na. Het weekblad Humo en de krant De Morgen. Beide grossierden in de wildste verhalen over het reilen en zeilen in de coulissen van VTM. Corruptie, drankzucht, vriendjespolitiek, spilziek gedrag, onderaanbesteding: het kon niet op. Er verschenen haastig in elkaar geflanste organigrammen. Met liberale blauwe pijlen in de richting van Mike Verdrengh en zijn vriendjes. En christendemocratisch oranje in de richting van Guido Depraetere en zijn vriendjes. Nooit een halve letter van hard gemaakt.

Getrouw haar socialistische wortels bleef De Morgen de openbare omroep te vuur en te zwaard verdedigen. Terwijl VTM werd weggezet als dommige commercie die de werkman nog verder van zijn revolutionaire arbeid weg zal houden dan eender welk pornoblad. Die teneur is helemaal gekeerd toen halfweg de jaren 90 redactionele synergieën tussen Het Laatste Nieuws en De Morgen hun beslag kregen. De sympathie van De Morgen voor de openbare omroep kalfde zienderogen af. Ten voordele van VTM. Bij de week- en televisiebladen is het synergie-verhaal nog manifester. Terwijl Humo, Dag Allemaal, Story, TV-Express en Primo TV-Gids elkaar jaren aan een stuk net niet naar het leven stonden, schuilen ze vandaag allemaal onder de even grote als gezellige Persgroep-paraplu, redactioneel ‘top-down’ aangestuurd door een handvol Persgroep-lakeien. Ze zijn allemaal even lief voor elkaar. En allemaal even lief voor VTM.

In de Vlaamse volksmond: wiens brood men bakt, diens woord men kakt.

Frits Van Roobais

1 reactie op “ 30 JAAR VTM: 2 ongemakkelijke waarheden

  1. VTM ,is al in het zelfde bedje ziek als de minaret zender aan de Reyerslaan, zeker wat betreft hun po-co ,politieke voorkeuren in het nieuws en ook in hun sitcoms , zeepjes ,en baggerprogramma’s ook wel, ‘duiding ‘genoemd ,
    Wie niet oplet kan hierdoor ernstige objectiviteits letsels aan overhouden door naar deze zenders te kijken ,alhoewel 4 en zes ,evenals de Nederlandse indoctrinatie kanalen geen haar beter zijn ,en de kneuterigheid hoogtij viert.
    Het enig doel van deze zenders is maximale winst door overdreven reclameblokken waarin subtiel verborgen directieven verwerkt zitten ,de weg van de buis naar de ijskast is kort ,en vice versa , leve Netflix om mijn lege momenten op te vullen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wachtwoord vergeten?
Wachtwoord kwijt? Voer je gebruikersnaam of e-mailadres in. Je ontvangt dan een link om een nieuw wachtwoord aan te maken via de e-mail.
We delen geen persoonlijke gegevens met derden.