header

1322 * K & K

Katelijne
SCHOUWTONEEL

BOEKBESPREKING

door Katelijne

*

Ferguson

 

Het plein en de toren.
Verborgen netwerken uit de geschiedenis

Het was tijdens het schrijven van het levensverhaal van de gewezen minister van buitenlandse zaken van de VSA Henry Kissinger dat de vooraanstaande Britse historicus Niall Ferguson (sinds 2011 gehuwd met de Nederlandse activiste, feministe en gewezen politica Ayaan Hirschi Ali) een tijdje geleden tot het inzicht kwam dat de man zijn succes, roem en notoriteit niet alleen te danken had aan zijn krachtige intellect en formidabele wilskracht, maar ook aan zijn exceptionele vermogen om een eclectisch netwerk van relaties op te bouwen, niet alleen met collega's in de regeringen van Nixon en Ford, maar ook met mensen buiten de overheid: journalisten, mediamagnaten, buiten-landse ambassadeurs, staatshoofden en zelfs Hollywoordpro-ducers.

Haast tegelijkertijd stelde Ferguson ook vast dat hij in feite de eerste beroepshistoricus was die dit constateerde met als gevolg dat hij de hele geschiedenis anders ging bekijken, vanuit een nieuwe invalshoek. En plots daagde het hem  dat netwerken (zowel het zelfstandig naamwoord als het werkwoord) niet iets van deze tijd alleen zijn maar in werkelijkheid zo oud zijn als de geschiedenis. Dat ze in de werken van academisch geschoolde geschiedschrijvers niet of haast niet aan bod kwamen, in elk geval zwaar werden onderschat, schreef hij toe aan het feit dat ze geen ordentelijk papierspoor hebben achtergelaten en dus ook niet/of nauwelijks terug te vinden zijn in de archieven. Dit laatste bracht Ferguson dan weer tot de waarschuwing ‘op je hoede te zijn voor de tirannie van het archief, daar veel grote veranderingen in de geschiedenis zijn voortgekomen uit informeel gorganiseerde groepen die nauwelijks zijn gedocumenteerd’.

Nu zijn aandacht was getrokken op de netwerken hield niets hem nog tegen om de geschiedenis, vanaf de klassieke oudheid tot nu, in die optiek te gaan herschrijven. Die inspanning leverde een nieuw boek op dat verleden jaar in het Engels verscheen en nu ook, vertaald door André Haacke en Ruud van der Helm, in het Nederlands op de markt werd gebracht door Hollands Diep, een imprint van Overamstel Uitgevers bv. Het boek dat in totaal 639 bladzijden telt waarvan 500 bladzijden tekst - voor de rest een fotokatern, noten en een bibliografie - kreeg de titel ‘Het plein en de toren’ mee, verwijzend naar structuur van de centra van oude steden die voor bijna alle dezelfde is: een groot plein waar het volk zich verzamelde en een toren van waaruit de elite heerste.

In het boek beschrijft Ferguson op een onderhoudende en makkelijk begrijpbare manier de onevenwichtig op- en neergaande lijn van de geschiedenis, daarbij een onderscheid makend tussen de lange tijdvakken waarin hiërarchische structuren het menselijke bestaan overheersten en de schaarsere, maar dynamischere tijdvakken waarin netwerken de overhand hadden, mede door technologische veranderingen. In dit verhaal van interactie tussen netwerken en hiërarchieën - soms lag de macht bij de toren, soms bij het plein - bundelt de auteur op onnavolgbare wijze de theoretische inzichten van een groot aantal disciplines, variërend van economie en sociologie tot neurowetenschappen en organisatie- en gedragskunde. Zijn centrale stelling dat sociale netwerken ook in het verleden zeer belangrijk waren en aan de basis lagen van de verstoring van de gevestigde orde van pausen en koningen, geldt, volgens Ferguson, vooral voor twee specifieke periodes. Zo begon het eerste ‘netwerktijdperk’ met de introductie van de boekdrukkunst in Europa aan het einde van de vijftiende eeuw (denk aan de Reformatie) en duurde het tot het einde van de achttiende eeuw (vrijmetselaars die de Amerikaanse Revolutie vorm gaven).
Het tweede tijdperk begon in de jaren zeventig van de twintigste eeuw al is, steeds volgens de auteur, de technologische revolutie die gemakkelijkheidshalve geassocieerd wordt met Silicon Valley eerder een consequentie van, dan een oorzaak van de crisis in hiërarchische structuren. In de tussenliggende periode, ruwweg van 1790 tot 1970 was er sprake van een tegengestelde ontwikkeling: hiërarchische instituties herstelden hun controle en schakelden met succes netwerken uit of lijfden ze in. Het hoogtepunt van de hiërarchisch georganiseerde macht lag in het midden van de twintigste eeuw, het tijdperk van totalitaire regimes en alomvattend oorlogsgeweld.

Met een aantal voorbeelden maakt Ferguson ook duidelijk dat aan de basis van machtigen der aarde vaak succesrijke netwerken liggen. Zo ondergroeven de christenen de macht van Rome,  financierden de Medici en de Rothschilds Europa en zijn oorlogen, was Virginia Woolf lid van de Bloomsbury Group, veroverde Zuckerberg met facebook de sociale media... Ook koning Leopold I komt in dit rijtje voor daar hij, weliswaar hoofd van een klein koninkrijk, familie was van zowat alle andere Europese koningen en keizers.

Door de dingen anders te bekijken en tegelijkertijd ook een andere waarheid aan te tonen schreef Ferguson, behept met een haast onuitputtelijke kennis van de geschiedenis, een verfrissend boek dat een nieuw historisch vergezicht opent en ongetwijfeld ook andere academische geschoolde historici zal aanzetten om hun omissies uit het verleden te herzien en goed te maken.

Niall Ferguson * Het plein en de toren * Uitgave van Hollands Diep * 639 p * 29,99 euro * ISBN 978 9048 83588 1.
Katelijne

 

TERUG

Bericht

Koning Onbenul 2017

onbenul calvo

Koningin Troela 2017


koningin troela 2016

*


 

aank

’t Scheldt is een onafhankelijk satirisch weekblad.
Alle medewerking (tekeningen, teksten enz.) gebeurt vrijwillig
en wordt niet vergoed.

Wij versturen gratis en wanneer het past een nieuwsbrief.
Abonnees kunnen vorige nummers raadplegen en afdrukken.

’t Scheldt wordt verspreid : gedrukt, per fax, per e-post
en op internet. Internet-abonnees hoeven slechts
Lees verder’ aan te vinken om het artikel volledig te kunnen lezen.

COLOFON

vzw 't Scheldt

Redactie en administratie:

Helenalei 53,

2018 Antwerpen

tel: 03 239 70 22 

loopfoon: 0486 054 510

fax: 03 230 83 54

-----

redactie@tscheldt.com

 

webpagina:

www.tscheldt.be


Hoofdredacteur:

Bert Murrath

 

SOFTWARE VAN

KOPPA DIGITALE MEDIA

T 0485 74 70 34

E Info@koppa.be