header

1283 K & K

Katelijne
SCHOUWTONEEL

BOEKBESPREKINGEN

door Katelijne

*

Spanje

*

verzet

 

Spanje. Een voortzetting van de Russische Revolutie?

Lodewijk Herman Grondijs (1878 - 1961) was een Nederlandse oorlogsjournalist en kunsthistoricus. Hij werd geboren in Nederlands-Indië als zoon van een Europese hoofdonderwijzer en een Indo-Europese moeder. Zijn grootmoeder was een Javaanse prinses. Bijzonder intelligent deed Grondijs zijn middelbare studies in Indonesië om later in Nederland en Frankrijk enkele universitaire diploma's te halen. In 1907 stichtte hij het Algemeen Tijdschrift voor Wijsbegeerte waarvan hij tot in de jaren dertig hoofdredacteur zou blijven.

In de Eerste Wereldoorlog vinden we Grondijs terug aan het Vlaamse en Franse front. Voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant brengt hij verslag uit van de oorlogshandelingen (ondermeer de verwoesting van Leuven, de Slag bij Verdun enz..) waarbij hij als temperamentvolle man trouwens nauw betrokken raakt. In 1917 bevindt Grondijs zich eerder toevallig in Rusland wanneer daar de revolutie uitbreekt. Opnieuw engageert hij zich als oorlogscorrespondent. Nu laat hij alle neutraliteit varen. Hij steunt de tsaar en sluit zich later als reactionair aan bij de Witten, de conservatieve krachten die eigen legers op de been brengen om de communisten te bestrijden. Opnieuw eerder toevallig - hij is daar voor een wetenschappelijk onderzoek naar religieuze overblijfselen van Manichaeische gelovigen uit de Middeleeuwen - vinden we Grondijs in het voorjaar van 1936 terug in Spanje waar de burgeroorlog op het punt staat uit te breken in volle hevigheid. In Barcelona is hij getuige van de overname van de stad door de anarchisten en communisten. Dagelijks vinden er executies plaats door revolutionaire milities. Het doet hem denken aan St. Petersburg, een gedachte die nog wordt versterkt wanneer hij in Madrid een 1-mei viering bijwoont.
Opnieuw kruipt Grondijs in de pen wat zal resulteren in het boek Spanje (een bundeling van artikels die hij tussen april en oktober '36 schreef voor De Telegraaf aangevuld met een Inleiding over den Spaanschen Burgeroorlog) dat in 1937 verschijnt. Daarin zegt hij - die nooit een geheim heeft gemaakt van zijn felle anticommunisme - dat wat in Spanje gebeurt alles overtreft wat hij al heeft gezien van wreedheid en sadisme: priesters worden op straat doodgeschoten, kerken gaan in vlammen op en de zogenaamde regering doet niets...

Bij een bezoek aan het westen van het land ontmoet hij de nationalisten van Franco die ‘voor orde en rust’ zorgen. De generaal vertegenwoordigt voor hem de democratie terwijl de democratisch gekozen en door de internationale linkse beweging geholpen regering van Azana staat voor tirannie... Hij ziet in al wat gebeurt de lange arm van Moskou en een directe lijn tussen de gebeurtenissen in Spanje en de wereldomvattende revolutie van het communisme. De toevoeging ‘een voortzetting van de Russische Revolutie? (let op het vraagteken) aan de titel Spanje van zijn boek vloeit dan ook voort uit zijn ervaringen opgedaan in Rusland goed 20 jaar tevoren.

Bij Aspekt verscheen recent een heruitgave (in de oorspronkelijke spelling) van het Spanje-boek van Grondijs, ingeleid door prof. Huussen jr. die vorig jaar een biografie van de man op de markt bracht. Duidelijk wordt al snel dat de sympathie van Grondijs uitgaat naar Franco en de zijnen die Spanje willen behoeden voor een anarchistisch experiment of een communistische sovjet-republiek. Toch doet de auteur in dit boek niet aan geschiedschrijving. Hij kon immers de afloop van de Burgeroorlog niet voorzien. Wel bezat hij de kunde om parallellen te trekken en de flair om gedurfde stellingen te poneren. Voor de lezer(es) van nu zijn vooral de interviews die hij voerde met vele medespelers in het oorlogsdrama - zowel van rechts als van links - zeker nog interessant.

Lodewijs Herman Grondijs * Spanje. Een voortzetting van de Russische Revolutie? * Uitgeverij Aspekt * 239 p * 21,95 euro * ISBN 978 94 6338 015 7.

*
Ondanks hun dappere rol in het verzet…
Met uitzondering van een korte periode vlak na de Tweede Wereldoorlog, is het communisme in Nederland electoraal altijd een marginale politieke stroming gebleven. Bekend en erkend vanwege hun rol in het verzet tegen de nazi's verwierf de Communistische Partij Nederland (CPN) bij de bevrijding een grote reputatie die echter in korte tijd volledig werd afgebroken door het voor de Koude Oorlog kenmerkende anticommunisme. In het onlangs bij Aspekt verschenen boek Ondanks hun dappere rol in het verzet... beschrijft Jos van Dijk (1947), socioloog en bestuurslid van de Stichting tot Beheer van de Archieven van de CPN, hoe de communisten in Nederland in de jaren vijftig van vorige eeuw weer in een isolement terecht kwamen, hoe andere politieke partijen en vakbonden, gedreven door binnenlandse motieven en in nauwe samenwerking met de geheime dienst (BVD), het communisme bestreden en hoe de communisten daarop reageerden met een onvoorwaardelijke trouw aan de Sovjet-Unie. In een laatste hoofdstuk heeft de auteur het over het probleem van de politieke tolerantie in Nederland, dat ook vandaag nog actueel is. In de lijn met andere linkse hokjesdenkers moet voor Van Dijk die tolerantie echter alleen voor geestesgeno-ten weggelegd worden en is het bijvoorbeeld niet zo erg - hij zegt het wel niet met zoveel woorden - dat tussen de 2 tot 2,5 miljoen kiezers van de PVV van Wilders in het verdomhoekje worden geduwd. Waar hebben we dat nog gezien en gehoord?
Bij de verkiezingen van 1946 werd de CPN met goed 10 pc van de uitgebrachte stemmen een middelgrote partij. Tegelijkertijd was hun krant De Waarheid voor even de grootste van Nederland en kende de communistische eenheidsvakcentrale een explosieve groei. Vrij vlug echter begon het succes van de partij af te kalven. Verantwoordelijk daarvoor waren ondermeer het verzet van de communisten tegen de oorlog in Indonesië, tegen de atoombewapening, tegen de Duitse herbewapening en tegen de verhoging van de defensie-uitgaven. Als gevolg van de Koude Oorlog werd immers alles waarvoor de leden van de CPN opkwamen gezien als een voorbereiding op een Russische inval. Toen die er in 1956 kwam in Hongarije was het met de CPN zo goed als helemaal gedaan.
De leden van de partij en hun families werden slachtoffer van bedreigingen en geweld en verloren hun posities in tal van maatschappelijke organisaties. In ondermeer Amsterdam, Utrecht en Hilversum werden gebouwen vernield. Alle middelen leken plots voor de PVDA, de vakbonden, de katholieke kerk en de binnenlandse veiligheidsdienst  goed om de CPN tegen te werken.
Een zekere vorm van steun kwam er alleen nog uit onverwachte hoek, nl. van de VVD. Het gevolg was dat de CPN zich terugplooide op zijn eigen grote gelijk, een houding waarin pas in de zeventiger jaren enige verandering zou komen.
De beschrijving die Jos van Dijk op basis van historische literatuur en aanvullend archiefonderzoek, geeft van de geschiedenis van het communisme in Nederland, met de nadruk op de jaren vijftig, is boeiend. Dat zijn trouwens - met in acht name van de hoger reeds vermelde restricties - ook de opmerkingen over politieke tolerantie  waarmee hij besluit.
Jos van Dijk * Ondanks hun dappere rol in het verzet… * Uitgeverij Aspekt * 248 p * 19,95 euro * ISBN 978 94 6338 002 7.
Katelijne

 

TERUG

Bericht

Koning Onbenul 2016

onbenul calvo

Koningin Troela 2016


koningin troela 2016

*


 

aank

’t Scheldt is een onafhankelijk satirisch weekblad.
Alle medewerking (tekeningen, teksten enz.) gebeurt vrijwillig
en wordt niet vergoed.

Wij versturen gratis en wanneer het past een nieuwsbrief.
Abonnees kunnen vorige nummers raadplegen en afdrukken.

’t Scheldt wordt verspreid : gedrukt, per fax, per e-post
en op internet. Internet-abonnees hoeven slechts
Lees verder’ aan te vinken om het artikel volledig te kunnen lezen.

COLOFON

vzw 't Scheldt

Redactie en administratie:

Helenalei 53,

2018 Antwerpen

tel: 03 239 70 22 

loopfoon: 0486 054 510

fax: 03 230 83 54

-----

redactie@tscheldt.com

 

webpagina:

www.tscheldt.be


Hoofdredacteur:

Bert Murrath

 

SOFTWARE VAN

KOPPA DIGITALE MEDIA

T 0485 74 70 34

E Info@koppa.be